Çok dilli çocuğum ana dilini nasıl öğrenir ve iyi derecede konuşur? Çift dilli/çok dilli çocuğunuz varsa ve özellikle ülkenizden uzakta yaşıyorsanız, çocuğunuzun sizin dilinizi kazanması ve kullanması önemli ama bir o kadar da zor olabiliyor. Görüyoruz ki pek çok çift dilli çocuk, ana dillerini (ya da azınlık dilini) zaman geçtikçe kaybediyor. Bu yazıda çift dilli çocuklar için ana dili edinimi neden önemli ama neden bir o kadar zor ve bunu nasıl başarabileceğinize dair tavsiyeler bulacaksınız.

Çocuğuma ana dilini nasıl kazandırırım

*Bu yazıyı çocuğunuzun ana dilinin Türkçe olduğunu varsayarak yazıyorum. Ama ‘’Türkçe’’ kelimesi yerine başka bir ana dilini de yerleştirebilirsiniz. 

Çift dilliliğin ya da çok dilliliğin faydaları saymakla bitmez. Hangisinden başlasak? Kültürel faydaları mı, bilişsel faydaları mı, akademik faydaları mı yoksa ekonomik faydaları mı?

Çok dillilik en basitinden birden fazla dili konuşabilmektir. Hem de biz yetişkinlerin dil öğrenirken çektiği çileleri çekmeden, bir dile ve kültüre iyi derecede hakim olma şansıdır. Bundan daha güzel bir şey olabilir mi?

 ÇOCUĞUM ANA DİLİNİ NEDEN ÖĞRENMELİ?

 

”Çocuğum ana dilini neden edinmeli?” Ya da ”çocuğuma ana dilini neden öğretmeliyim?” diye soruyor olabilirsiniz. Ana dilinin öğrenilmesi kültürel, psikolojik ve duygusal açılardan çok önemlidir. Çok dilliliğin getirdiği diğer bilişsel ve ekonomik faydalar da cabası.

 

Diyelim ki siz Türkiye’den başka bir ülkeye göçmüş bir ailesiniz. Ya da çocuğunuza Türkiye’de yaşadığınız halde başka bir dil aktarıyorsunuz. Kafanız bazı konularda karışık, ‘’çocuğun iki dil konuştuğu için geç mi konuşacak?’’ ‘’çocuğumda dil bozukluğu olacak mı?’’

Bir de üstüne üstlük belki de etrafınızda sürekli ‘’ana dilini konuşmayın’’ ‘’çocuğunuza sadece toplum dilini öğretmeye bakın’’ ‘’çocuğunuz ana dilini konuşursa toplum dilini öğrenemez’’ gibi aslı astarı olmayan sesler çıkıyor. 

İşte burada durmak lazım. Hiç bir bilimsel dayanağı olmayan bu tarz sözler beni üzüyor. Bir çocuk, annesinin ya da babasının (baba dili mi desek?) konuştuğu, onlarla en iyi şekilde iletişim kurabileceği, en derin duygu ve düşüncelerini paylaşabilme şansının olduğu bir dili neden öğrenmesin?

Ana dilinin öğrenilmesi pek çok açıdan çok önemlidir. 

 

Ana dili kullanımı ebeveyn-çocuk ilişkisi, aidiyet ve duygusal ve psikolojik durum açısından önemlidir

Öncelikle bir ebeveyn olarak siz, çocuğunuzla en rahat ettiğiniz dilde konuşmalısınız. Bu ise çok ama çok büyük ihtimal sizin ana diliniz, değil mi? Bu dili çocuğunuza aktarmanızın hiç bir sakıncası yok.

Aksine çalışmaların gösterdiğine göre ebeveynlerin çocuklarıyla yüzde yüz rahat olmadıkları bir dilde konuşmaları ebeveyn-çocuk ilişkisini kötü yönde etkileyerek psikolojik ve duygusal sorunlara yol açabiliyor.

Unutmayın, dil, duygularla ve kimlikle doğrudan ilişkilidir.  

 

Ana dili becerileri diğer dillerin edinimi için de önemlidir

Eğer çocuğunuzun ana dili temeli iyi değilse, ana dilinin kaybolması ya da tamamen pasif bir dil olarak kalması (‘’Anlıyorum ama konuşamıyorum’’) gibi de çok büyük bir risk vardır. Aksine, ana dili temeli iyi olan bir çocuk ise ikinci ya da üçüncü bir dili daha kolay edinebilir.

 

Ana dili kültürel bağların için gereklidir

Peki ya ülkenizde yaşayan akraba ve arkadaşlarınız ya da çocuğunuzun çok sevdiği anneanne ve dedesiyle iletişim? Düşünün ki ileriki yıllarda çocuğunuz ve bu kişiler artık hiç bir şekilde anlamlı iletişim kuramayacak. Ana dilinin kaybolması demek, kültürle ve kökenle de ilişiğin büyük oranda kesilmesi demektir. 

 

Çocuğumun ana dilini öğrenmesi kolay mı?

 

Bu bonus dil her zaman bedavadan gelmiyor. Her ne kadar çocukların bir dili edinmesi bazı açılardan yetişkinlerin dil öğrenmesine göre çok daha kolay olsa da, çocuklar aslında dilleri sünger gibi çekmez. Peki bir dili edinip o dili korumanın yolları nelerdir? 

Çoğunluk ya da toplum dili bazen bir çocuk için sıkıntılı ve desteklenmesi gereken dil gibi görünse de normal gelişen çocuklarda toplum dili her zaman galip geliyor.

Yani aslında tehlikede olan dil hep azınlık dili. Bu durumda bu grubun üstüne eğilmesi gereken dil, doğru bildiniz, Türkçe! Tabii eğer çocuğunuzun Türkçeyi iyi derecede anlayıp konuşması gibi bir dil hedefiniz varsa (dil hedefleri ise bambaşka bir gönderinin konusu olabilir). 

Küçük çocuklar dili dersle, kelime kartlarıyla ya da çeviri yaparak değil, sürekli o dile maruz kalarak ve dili doğal bağlamlar içinde kullanarak öğrenirler. Yani aslında miniğinize ders aldırmaktansa onu o dilde en iyi şekilde ve doğal olarak desteklemenin yollarını arayıp, bir de ona o dili konuşması için ihtiyaç ve motivasyon yaratmanız en iyisi. Daha büyük, okuma yazma bilen çocuklar için ise derslerle eğitim daha faydalı olabilir. 

Çocukların ana dilini öğrenmesini neler zorlaştırır? 

 

Yurt dışında yaşayan çocukların ana dilini edinmesini, öğrenmesini ya da korumasını en çok zorlaşturan şeyler; kısıtlı zaman, düşük motivasyon, çevre desteğinin olmaması ve çok dillilik hakkındaki yanlış bilinenlerdir.

Önce çok dillilikle ilgili doğru olan ve olmayan ne biliyoruz, ona bakalım. Anne-babaların hatta ve hatta öğretmen ve konuşma terapistlerinin anlaması gereken en önemli konu çok dilliliğin geç konuşmaya veya dil bozukluğuna yol açmayacağıdır. Her an maalesef bu bilginin tam tersi gerçekmiş gibi yansıtılıyor. 

Ama doğru olan ise bir çocuk ne kadar çok dili ediniyorsa, o dile maruz kalma süresi de azalıyor. 

Çok dillilikte her dili bir köy gibi düşünün. Tek dilli bir çocuk bir köyde büyürken, çok dilli bir çocuk ise gününü birkaç köyde birden geçiriyor.

O zaman da bu köylerde yeteri kadar vakti kalmadığından ne yapmamız lazım? O köyü iyice kalabalıklaştırmamız. Yani, çocuğumuzun dile maruz kalma oranını ve etkileşimimizin kalitesini artırmalıyız. 

Çift dilliliğe ya da çok dilliliğe dair bir diğer büyük kaygı ise çocuğun kafasının karışacağıdır.

Ne yazık ki doktorların bile ailelere bu tarz dayanağı olmayan bilgiler verdiğine şahit oldum.

Hayır, çocuklar doğdukları andan itibaren farklı dillere ait sesleri ayırt etmeye başlarlar. Fakat farklı dillerden farklı kelimelerin kullanılmasına kod değişimi denir. Bunu yetişkinler de yapar ve bu oldukça işlevsel bir iletişim davranışıdır.

Kod değişimini özellikle küçük çocuklar daha çok yapabilir. Neden mi? Çünkü miniklerin kelime dağarcıkları daha küçüktür ve hangi dildeki kelime daha kolayına gelirse onu söylerler 🙂 

Evet, çok dillilikle ilgili bazı mitleri çürüttüğümüze göre gelelim, siz çok dilli bir çocuk yetiştirirken neler yapmalısınız.  

Çift dilli çocuğum ana dilini nasıl öğrenir? Ana dilini kazandırmanın en güzel yolları:

 1. Evde ana dilini konuşun ve buna olabildiğince erken başlayın

Öncelikle evde çocuğunuzla büyük oranda konuşacağınız dil, ana diliniz, yani bu durumda Türkçe olsun. 

Çocuğunuzla Türkçe konuşmaya anne karnında bile başlayabilirsiniz. Duyma becerisi anne karnında gelişir ve çocuklar anne karnındayken duydukları sesleri doğduktan sonra da ayırt edebilirler. Bu da demek oluyor ki, ne kadar erken o kadar iyi.

2. Ana dili kullanımında kararlı ve tutarlı olun. 

Biliyorum, bazen çok zor. Ama dil ediniminde kararlılık ve tutuarlılık çok önemlidir. 

Yoksa çocuğunuz siz onunla Türkçe konuştuğunuz halde size toplum dilinde cevap vermeye başlayabilir. Bu, ne yazık ki sıkça karşılaşılan bir durum. Bunun olmaması için ise ana dili temelinin erkenden ve iyi derecede atılması çok ama çok önemli.

Ana dili kullanımında sürekliliği nasıl sağlarsınız? Burada okuyun.

OKU: Çocuğumla nasıl devamlı Türkçe Konuşurum? Dil aktarımında motivasyon ve süreklilik. 

3. Çocuğunuzun dil gelişimini doğal yöntemlerle nasıl destekleyebileceğinizi öğrenin

Çocuğunuzun dil gelişimini doğal yöntemlerle ve her an her yerde nasıl destekleyebileceğinizi öğrenin. Dil ve konuşma gelişimi konusunda daha çok bilgi sahibi olmak, çocuğunuzun gelişimini izlemenize ve desteklemenize yardımcı olacaktır.

Dil gelişimini desteklemek için yapabileceğiniz pek çok şey var.

Meraklı ve yaratıcı olun. 

4. Çocuğunuzu ana dilinin önemi, çok dillilik ve farklı kültürler hakkında bilinçlendirin

Ailenin hem kendi kültürüne hem de başka kültürlere karşı olan açıklığı ve olumlu tutumu, çocuğun da bunlara yaklaşımını olumlu yönde etkileyecektir. 

Konuşulan dillerle ve kültürle gurur duymak, evinizi bu dillerden kitaplarla, yazılarla ve nesnelerle donatmak gibi davranışlarla çocuğunuza ana dilinin, çok dilliliğin ve kültürlülüğün önemini aşılayabilirsiniz. 

 

5. Çocuğunuzu düzeltmek yerine ona model olun

Çocuğunuz dil edinimi sırasında bazı hatalar yapabilir. Özellikle bir kaç dili birden edindiğinden dolayı bu hataların sayısı çok olabilir. Endişelenmeyin ve çocuğunuzu düzeltmek yerine ona bir şeyin doğru söylenişine model olun.

 6. Anne dili ve baba dili etiketlerini kullanın

Eğer eşiniz ve siz farklı dilleri konuşuyorsanız, bunları ‘’anne dili’’ ‘’baba dili’’ diye etiketleyin. Böylece çocuğunuz en başından beri bu dillerin farklı kişilerle kullanıldığını kavrayacak ve dillere karşı daha olumlu bir yaklaşımı olması şansı artacaktır. 

7. Çeviri yapmaktan kaçının

Diller arasında devamlı çeviri yapmak, etkileşimin doğallığını bozacaktır

O halde siz de çeviri yapmak yerine hangi dili konuşuyorsanız ona odaklanmayı seçin. Eğer çocuğunuz belli bir kelimeyi bilmiyorsa tabi ki ona o anda kelimeyi bildiği dilde söyleyerek yardımcı olabilirsiniz.

Dilin amacı iletişimdir ve çocuğunuzu iletişim kurması için desteklemeniz önemlidir. 

Dili öğrenmenin yolu, özellikle de küçük yaştaki çocuklar için çeviri yapmak, kartlarla kelime çalışmak veya ders almak değildir. Onun yerine ona bol bol dil edinim fırsatı yaratın.

 

8. Birlikte bol bol kitap okuyun

Dillerin desteklenmesi için okumak çok faydalıdır. Kitaplar size ve çocuğunuza yeni bir dünya ve yeni bir sözcük dağarcığının kapılarını açar.

”Çocuğumla nasıl daha iyi kitap okurum?”

Çocuğunla kitap okuma saatinin daha yararlı olmasını, etkileşimi ve dil becerilerini geliştirmek için:

  • Sorular sor
  • Çocuğunu meraklandır
  • Çocuğunla göz hizasında ol
  • Çocuğunun dil becerilerinin biraz üstüne çık
  • Karakterleri ve olayları tanımla
  • Nesnelerin işlevinden bahset
  • Karakterlerin duygularından ve motivasyonlarından bahset
  • Renkler, sayılar ve şekillerden bahset
  • Pek çok kez tekrar et
  • Aynı anlama gelen farklı cümleler kur
  • Zengin bir kelime dağarcığın olsun
  • Sebep-sonuç ilişkilerinden bahset

ve bu aktiviteyi olabildiğince eğlenceli hale getir.

 İZLE: Dil Gelişimini Desteklemek İçin Çocuğunla Nasıl Kitap Okursun? Bilmediğin bir dilde bile!

9. Ana dilinde müzik dinleyin, aktiviteler yapın

Ana dilinde müzik dinlemek sizin kültüre ve dile karşı olan tutumunuzla ilgili olumlu mesaj verir. Hem de kitaplar gibi şarkılar da size yeni bir dünya açar.

Özellikle Barış Manço gibi Türkçemizi güzel ve dolu dolu kullanan sanatçıların müziklerini dinlemek, gerekirse şarkı sözlerini çocuğunuza açıklamak ve onunla bunları tartışmak inanın ki çok iyi olacaktır. 

Onun dışında Türkçe tekerlemeler, fıkralar, kafiyeli sözcükler ve kelime oyunları da dili canlı tutacak ve çocuğunuzun dil ile eğlenmesini sağlayacaktır.

”Çocuğuma nasıl ana dilini sevdiririm?”

  • Şarkılar
  • Tekerlemeler
  • Fıkralar
  • Oyunlar
  • Okuma grupları
  • Oyun grupları

 

 

10. Türkçe konuşanlarla iletişim halinde olun

Ülkenizi ziyaret etmek, video yoluyla ülkenizdeki akraba ve arkadaşlarınızla görüşmek, oyun grupları, okuma grupları gibi pek çok sosyal aktivite ile çocuğunuzun Türkçeye hem maruz kalmasını hem de kullanma ihtiyacı duymasını sağlayabilirsiniz.

Pek çok çocuğun en büyük ana dili konuşma motivasyonlarının anneanne-dede ya da kuzenleri olduğunu biliyor muydunuz? 

Ülkenize yapacağınız ziyaretler ise çocuğunuzu Türkçe anlama ve konuşma konusunda aşılayacaktır. 

11. Sadece Türkçe oynanan oyunlar ve Türkçe konuşan oyuncaklar

Çocuğunuzun bazı oyuncakları, mesela kuklalar gibi, sadece Türkçe konuşuyor olabilir. Ayrıca evde çocuğunuzun yaşına uygun olarak oynayacağınız bazı oyunları sadece ve sadece Türkçe oynamaya özen gösterin.

Ev hayvanlarınız varsa onlar da Türkçe köyünüzün bir parçası olabilir. Neden olmasın?

OKU: Oyunla Erken Dil ve İletişim Becerilerini Geliştirmek Çok Kolay.  

12. Kardeşler arası desteği cesaretlendirin

Eğer birden fazla çocuğunuz varsa genel olarak büyük kardeşin Türkçesinin küçüklerinkinden daha iyi olması muhtemeldir. Bu durumda kardeşler arası Türkçe kullanımını cesaretlendirin. 

 

13. Eşiniz, aileniz ve çevrenizden ana dilinizi konuşmanız konusunda destek alın 

Çevrenin desteği önemli. Özellikle de eşinizin. Eğer eşiniz toplum dilini ya da başka bir dili konuşuyorsa, onu çok dilliliğin önemi konusunda bilinçlendirin ve sizin çocuğunuzla ana dili kullanımınızı desteklemesi için cesaretlendirin. Hatta ve hatta onun da sizin ana dilinizi biraz da olsa öğrenmeye başlaması çok olumlu olacaktır. 

Çevrenizdeki insanlardan da çocuğunuzla ana dilinizi konuşmanız konusuna iyi yaklaşmalarını isteyin. 

 

BAK: Çok Dillilik Hakkında Merak Ettiklerin

Çift Dilli / Çok Dilli Çocuk Yetiştirmek Facebook grubuna katılarak sorularını sor, deneyimlerini ve beğendiğin kaynakları diğerleriyle paylaş.

çift dilli/çok dilli çocuk yetiştirmekle ilgili her şey

Çocuğunuzun ana dilini kazanması ve koruması için yapabilecekleriniz. 

ÖZETLEYECEK OLURSAK

 

1. İyi bir ana dili temeli için olabildiğince erken, mümkünse anne karnında dahi çocuğunuzun bu dile bolca maruz bırakın.

2. Kararlı ve tutarlı olun. Süreklilik dil edinimi ve korunmasında en önemli yöntemlerden biridir.

3. Çocuğunuzun dil gelişimini her an nasıl destekleyebileceğinizi öğrenin. İşin büyük kısmı sizde bitiyor. Meraklı ve yaratıcı olun.

4. Çocuğunuzu çok dillilik konusunda bilinçlendirin. Ana diline ve farklı dillere ve kültürlere karşı takındığınız olumlu tutum çocuğunuzun tutumunu da belirleyecektir.

5. Çocuğunuz konuşurken hatalar yaparsa onu düzeltmektense o kelime ya da cümlenin doğrusunun nasıl söylendiğini tekrar tekrar duymasını sağlayın.

6. Eşinizle farklı bir dil konuşuyorsanız, dilleri ‘’anne dili’’ ‘’baba dili’’ diye etiketleyin.

7. Çeviri yapmayın. Bir dili konuşurken sadece o dili konuşmaya odaklanın.

8. Kitaplar çocuğa yeni bir dünya ve geniş bir sözcük dağarcığının kapılarını açar, bolca okuyun.

9. Türkçe müzik dinleyin, aktiviteler yapın, tekerleme, kafiyeli sözcüklerle dili canlı tutun.

10. Türkçe konuşan diğer insanlarla iletişim halinde olun. Ülkenizi sık ziyaret edemiyorsanız bile akraba ve arkadaşlarla yapılan video görüşmeleri, oyun grupları, oyun ablası/abisi gibi ortamlar çocuğa dili kullanması için olanak ve ihtiyaç yaratır.

11. Sadece Türkçe olarak oynadığınız oyunlar olsun. Örneğin çocuğunuzun en sevdiği oyuncak sadece Türkçe biliyor ya da ev hayvanlarınız varsa onlar da sadece Türkçe anlıyor olabilir.

12. Genel olarak büyük kardeşler azınlık dilini daha iyi konuşanlardır. Bu sebeple kardeşler arasında Türkçe kullanımını cesaretlendirin.

13. Ailenizde, arkadaşlarınızdan ve çevrenizden destek alın. Onları da çok dilliliğin ve çocuğunuzun ana dilini korumasının önemi konusunda bilgilendirin.

    BICIR BICIR Blog’da oku

    iki dillilik çok dillilik aile dil politikası ve stratejisi
    çok dilli çocuk yetiştirirken nasıl bir yol izlemeliyim
    çok dilliler geç mi konuşur

    BICIR BICIR’ı takip et

    Youtube
    bicirbicir instagram
    Facebook
    BICIR BICIR ailesine katıl
    Çok dilli çocuğum Türkçeyi nasıl öğrenir ve iyi derecede konuşur