”Çocuğum neden konuşamıyor?” ya da ”çocuğumun dil ve konuşma gelişimi neden yaşıtları gibi değil?” diye soruyorsanız bu yazıda dil ve konuşma bozukluklarının pek çok nedenini bulacaksınız. Burada sıralanan nedenler genel olarak çocukların konuşamaması ya da dil ve konuşma gelişimlerinin yaşıtları seviyesinde olmamasına yol açan nedenlerdir.

Bu yazıda ayrıca çocuğunuzun dil becerilerini izlemek ve geliştirmek için harika ücretsiz kaynaklar indirebilirsiniz.

Çocuğum neden yaşıtları gibi konuşamıyor

Biz dil ve konuşma terapistlerinin duyduğu soruların başında, anne-babaların da sorduğu soruların başında geliyor: ”Çocuğum neden konuşamıyor?’’ ”Çocuğumun dil gelişimi neden yaşıtları gibi değil?’’

İşte burada bu soruların en muhtemel sorularının cevaplarını veriyorum.

Siz de ”çocuğum neden yaşıtları gibi konuşamıyor?” sorusuna cevap arıyorsanız, size uyan cevabı bu yazıda bulacağınıza eminim. 

Dil ve konuşma becerilerinin yeterince gelişmemesinin pek çok sebebi var.

Ama öncelikle dil ve konuşma arasındaki farkı bilmeniz çok önemli (bu bilgi size gerçekten de çok yardımcı olacak, lütfen atlamayın 🙂 ) 

Çocuğunuzun konuşamaması, konuştuğunun anlaşılmaması ya da yaşıtlarının gerisinde olmasının sebebi dilden mi, konuşmadan mı yoksa daha da genel olarak iletişim becerilerindeki sorunlardan mı kaynaklanıyor?

Önce bir bakalım dil ve konuşma ne demek

Dil nedir?

Dil; anlamlar, bağlamlar ve dilbilgisi yani soyut bir olay, beyinde olan biten. Benim bir düşünceyi ya da isteği nasıl ilettiğimle ilgili. 

Bu iletim yazılı da olabilir, hareket ile de olabilir, sözel olarak da. (İşaret dili, hiyeroglifler ve sessiz sinema gibi.)

Sözel olarak ilettiğim her şey için düşüncelerimi cümleye nasıl döktüğüm önemlidir. 

O cümleyi nasıl kurduğum, o cümlede hangi kelimelerin olacağını, bu kelimelerin hangi sırada söyleneceği, hangi ekleri içereceği ve dahası dil ile ilgilidir.

Anlayacağınız üzere konuşma önce beyinde başlar. 

Konuşma nedir?

Konuşma ise çok daha somut bir olay, kısacası ağzımızdan çıkanlar. 

Ben ‘’masa’’ dediğimde bütün bu ’m, a, s’ seslerinin ciğerlerimden çıkan havanın ses tellerini titreştirmesi ve aynı esnada dudaklarımı kapatarak /m/ sesini çıkarıp ağzımı açarak ’a’’ demem ve ardından yine /s/ sesini de diğerleriyle bir araya getirerek kelimeyi üretmem. (Bir kelimeyi üretmek için ne kadar da çok şey oluyor değil mi? Bu aslında hikayenin hepsi bile değil.)

Dil ve konuşma becerilerimiz iletişim kurmamızı sağlar. (Ama iletişim için daha birçok önemli bileşen vardır. Onlara burada girmeyelim hadi.)

Peki sorun nerede?

Yani çocuğunuz konuşmuyorsa acaba sorun dil becerilerinden mi yoksa konuşmadan mı kaynaklanıyor? Bu ikisi her zaman birbirinden bağımsız değil. Ama yine de farkı bilmek önemli. 

Çocuğunuzun konuşmamasının ya da dil becerilerinin yaşıtlarının çok geride seyretmesinin çok fazla nedeni olabilir. 

Bu yazıda en sık görülen nedenlerden bahsedeceğim. 

Ama sebep ne olursa olsun, çocuğunuz konuşmuyorsa onun bu durumu için gereken desteği alması çok önemli. Tabii ki bu destek ilk olarak sizden gelmeli!

”Çocuğum Neden Yaşıtları Gibi Konuşamıyor?” DİL ve KONUŞMA BOZUKLUKLARININ SEBEPLERİ 

 

Dil ve konuşma bozukluklarında pek çok sebep sizin kontrolünüz dışında gelişir. Bazıları ise sizin daha çok kontrol edebileceğiniz durumlardır.

Haydi, bunların hepsine bir bakalım.

Genetik sebepler

İşte tamamen sizin kontrolünüz dışında oluşan bir durum. Genetik sebepler.

Çalışmaların gösterdiğine göre geç konuşan ya da dil bozukluğu olan çocukların bazılarının aile ya da akrabalarında da dil ile ilgili sorunlar var. 

Gelişimsel dil bozukluğu gibi nedeni tam olarak bilinmeyen bazı durumların da genetik bir bileşeni olduğu düşünülüyor. 

 

Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı

Aslında bu iki durum birbiriyle ilişkili ama ikisi de dil gelişiminin geride olması için ayrı ayrı sebepler olabilir. 

Erken doğan çocuklarda bazı organlarının gelişimi de daha geç olacağından beyinlerindeki dil ve konuşma ile ilgili kısımların da yaşıtlarının biraz gerisinden gelmesi olasıdır. 

Prematüre doğum, ikiz çocukların da dil gelişinin geriden gelmesinin sebeplerinden biri olarak görülür.

ikizler - erken doğum ve dil gecikmesi

İşitme Kaybı

İşte bu çok çok çok önemli ve bana her danışan ebeveyne ilk olarak sorduğum soru ‘çocuğunuzun işitmesi nasıl?’’

Çocuğunuzun doğduğunda işitme testini geçmiş olması, ileriki yıllarda da harika bir şekilde işiteceği anlamına gelmez.

İşitme kaybı doğuştan ya da sonradan edinilmiş olabilir. 

Özellikle dil gelişiminin çok hızlı olduğu o kritik yıllarda orta kulak iltihabı gibi sorunlar da sık görülür.

Bir de şu var; dil ve konuşma becerilerinin geride kalması için bir çocuğun duyma becerisinin tamamen yok olmasını gerekmez. 

Duymayla ilgili pek çok ufak tefek sorunlar bile dil ve konuşma gelişiminde geriliğe yol açabilir. Bu sorunlar daha az duymaya ya da bazı sesleri farklı duymaya yol açabilir.

OKU: Çocuklarda İşitme ve Dil Becerileri. Çocuğun duyuyor mu?

 

Otizm 

Çocuğu konuşmayan pek çok anne-babanın ilk aklına gelen sorulardan biri:

”Acaba çocuğum otizmli mi?”

Otizm, her zaman fark edilmese de doğumdan itibaren görülür. Bazı normal gelişiyor gibi görülen çocuklarda ani bir gerilemeyle 3 yaş civarı bile farkedilebilir.  

Otizm spektrumundaki bir çocuğun dil becerilerinde genel olarak gerilik görülü.  

Dil ve konuşma ile ilgili olmasının yanı sıra, otizm iletişimle ilgili bir bozukluktur. 

Mesela otizmli çocukların göz kontağı kurmama, iletişim başlatmama gibi davranışları olabilir. Bunun yanında rutinlere fazlasıyla bağlı olup, değişiklikten hiç hoşlanmayabilirler.

Konuşmadaki anlamı anlamakta zorluk çekerler, çoğu söyleneni direk anlamıyla anlar, altta yatanları anlamayabilirler. 

Atipik dediğimiz davranışları olabilir. Yani diğer çocuklar arabalarla oynuyorken bir otizmli sadece tekerleri çevirerek ya da arabaları renklerine göre dizerek saatler geçirebilir.

Aynı zamanda farklı dokulara ya da yemeklere hassasiyetleri olabilir, takıntılı davranışlar sergileyebilirler.

Otizmli çocuklar birbirinden farklı özellikler gösterir, o yüzden hepsini bir çatı altında toplamak zor.

Eğer çocuğunuzun dil ve iletişim becerileri gerideyse ve bunun şu davranışlarından bazılarını sergiliyorsa:

  • göz teması yok
  • ismine bakmıyor
  • parmağıyla ilgisini çeken şeyleri size göstermiyor
  • ilginizi çekmeye çalışmıyor iletişime ilgi duymuyor
  • yaşıtları gibi oynamıyor
  • iletişim kurmak yerine sizin dediklerinizi tekrarlıyor (ekolali)

çocuğunuzu bir uzmanın değerlendirmesi çok önemli. 

Yukarı da saydığım nedenler sizin kontrolünüz dışında gelişenlerdi.

Ama, çocuğunuzda dil geriliğine yol açan bazı sebepler var ki onları büyük oradan kontrol edebilirsiniz.

Bunun için kendinizi eğitmeniz gerekiyor.

Kendinizi eğitmek için de BICIR BICIR’ın bloğunu okuyor, Instagram‘ını ve YouTube‘unu takip ediyor ve Facebook gruplarından faydalanıyorsunuz.

Ne mutlu size!

 

Uyaran eksikliği

Araştırmalar gösteriyor ki yaşanan topluluk, okul ve aile çocuğun dil gelişimini etkileyen faktörlerden. Ama bunların en başında aile geliyor. 

Öncelikle anne-babanın çocuklarının iletişim becerilerinin gelişimi üzerindeki etkilerini bilmeleri çok önemli. 

Ebeveynlerin çocuklarıyla nasıl etkileşim kurdukları dil gelişiminin en önemli belirleyicilerindendir. 

Çocuğun söylediklerine, gösterdiklerine yanıt vermemek, çocuğun ilgisini takip etmemek, az konuşmak, çocuğa iyi model olmamak, çocuğun söylediklerini genişletmemek gibi durumlar da çocukların dil gelişimini olumsuz etkileyebilir. 

Bazı araştırmalara göre de ailenin çocukla yeteri kadar bire bir zaman geçirememesi de çocuğun dil gelişimini olumsuz etkiliyor. 

Ebeveynlerin sadece çocukla konuşması da çocuklarını gözlemleyip dinleyerek onlardan gelen iletişim girişimlerine uygun cevap vermesi de çocukların dil gelişimi için çok önemlidir. Bu olmadığında bebekler ve çocuklar iletişim kurmanın önemini kavrayamazlar. 

Anlayacağınız, sizin Çocuğunuzu her an yerde desteklemeniz çok önemli.

Çocuğumun dil becerilerini nasıl destekleyebilirim?

Ekran süresi

Çocuklarda ekran süresi, özellikle de 2 yaşından önce televizyon, tablet, telefon, bilgisayar ekranına maruz kalmak dil gelişimini olumsuz yönde etkiler. 

Sadece ekran süresi değil arka plan gürültüsü de çocukların dil gelişimi için oldukça olumsuz. Dolayısıyla sadece çocuğunuzun değil, sizin ekran süreniz de önemli. 

Bununla ilgili pek çok araştırma yapılıyor ve ekran süresinin çocuklarda geç konuşmaya ya da akranlarına göre çok daha az kelime bilmek ile bağlantısı bulunuyor.

Ekran süresi etkileşimi azaltır ve çocukları pasif hale getirir. 2 yaşından sonra ise kontrollü ve etkileşimli bir şekilde ekran süresi önerilmektedir.

Bu etkileşimi nasıl sağlayabileceğinizi görmek için:

Çocuk tabletle oynuyor

Tam Olarak Bilinmeyen Sebepler

Bunu duymak ve sorununuzun bilinen bir sebebi olmama ihtimali hoşunuza gidebilir de gitmeyebilir de.  

Ama gerçek şimdilik bu.

Örneğin özgül dil bozukluğu dediğimiz dil bozukluğunun sebebi tam olarak bilinmemekte. Bu bozuklukta çocuğun işitmesi ve zekasında hiç bir sorun olmamasına rağmen, dil becerileri zayıf.

Nedeni yüzde yüz bilinmemekle birlikte bu bozukluk genetik sebeplerden kaynaklanıyor olabilir, çünkü ailede dil bozukluğu olan birinin olması çocuk için bir risk faktörü. 

Özgül (ya da gelişimsel) dil bozukluğu tanısı almış çocukların birçoğunun ayrıca geç konuştuğu da gözleniyor. Yani çocuğunuz geç konuştuysa ileride dil bozukluğu tanısı alması da olası. 

Bunun dışında bazı çocukların neden ses bilgisel ve sesletim bozukluklarının olduğunu da anlamak zor.

Ses bilgisel bozukluklarda çocuklar sesleri üretebilseler bile kelime içinde yaşıtları gibi doğru şekilde yerleştiremezler (belli bir yaştan sonra bile /k/ sesiyle ile /t/ sesini karıştırmak gibi).

Sesletim bozukluğu ise yani bazı seslerin (/r/ gibi) söylenememesi ya da farklı söylenmesidir. Yukarı da belirttiğim gibi bu yapısal sebeplerden de kaynaklanabilir. 

Şunu da unutmamak lazım; bazı gerilik ya da bozukluklar da birden çok etkenin bileşimi sebebiyle olabilir.

Sendromlar, Beyin ve Zihinsel Gelişim

Genetik farklılıklardan kaynaklanan (down sendromu, fragile X sendromu), zihinsel gelişimde gerilikler, omurilik ya da beynin hasar görmesiyle ortaya çıkan spastisite ve annenin hamilelikte alkol almasından kaynaklanan fetal alkol sendromu gibi durumlar da çocuğun dil ve konuşma becerilerinde geriliğe yol açar.

 

Ağız, dudak, damak, diş yapısından kaynaklanan sorunlar

Dudak damak yarıklığı, diş yapısındaki bozukluklar ve dil bağı da konuşmayla ilgili problemlere yol açar. Damak yarıklığı olan çocukların genizden ve burundan hava kaçırmaları sebebiyle sesleri üretmeleri ve başkaları tarafından anlaşılmaları da çok daha zordur.  

‘’Çocuğum dil bağı olduğu için dil becerileri geride’’ demek doğru değildir. Dil bağı hem dilin hareket kabiliyetinin kısıtlı olması sebebiyle konuşma gelişimini yani seslerin üretilmesini olumsuz etkileyebilir.

Genel olarak ağız yapısındaki sorunlar bazı sesleri söylemekte zorlanmaya ya da söyleyememeye yol açabilir. 

Çocukluk Çağı Apraksisi 

Çocukluk çağı apraksisi, konuşma sorununa yol açan bir sebep değil, başlı başına bir konuşma bozukluğudur. 

Ama yine de burada kendi başlığıyla bu bozukluğa değinmek istedim çünkü bu bozukluk çocuklarda konuşmanın üretilmesiyle ilgili büyük sorunlara yol açarken, pek çok ebeveyn bu sorunların neden olduğunu anlayamazlar.

Apraksinin sinirsel, genetik veya beyinde bir hasara bağlı olan sebepleri olabilir.

Apraksisi olan çocuklar konuşmak için gereken motor koordinasyonu yerine getiremezler. Daha basit bir dille, gereken sesleri hecelere, heceleri kelimelere dönüştürmek için gerekli ağız hareketlerini doğru biçimde gerçekleştiremezler.

Bu konuşma bozukluğunun kaslardaki zayıflık ile bir ilgisi yoktur ve bozukluğun yoğun olduğu durumlarda konuşmayı büyük oranda engeller.

Çocuğunuzda apraksi var ise bir dil ve konuşma terapistiyle yoğun bir terapi sürecine girmeniz gerekiyor. Bu bozukluk kendiliğinden düzelmez.

Sizin çocuğunuz neden yaşıtları gibi konuşamıyor? 

Umarım bu yazı sizin için aydınlatıcı olmuştur. 

Eğer ‘’acaba çocuğum neden konuşamıyor’’ diyen arkadaşlarınız varsa bu yazıyı onlarla paylaşmayı unutmayın. 

BENDEN DAHA FAZLA ÖĞRENMEK İÇİN:

Okumaya devam et!

çocuğumun dil gelişimi normal mi
konuşma için gereken 11 beceri
geç konuşma hakkında her şey. çocuğun geç konuşan mı?
Çocuğum otizmli mi? Dil gecikmesi geç konuşma ve otizmin farkları

Sosyal medyada takip et!

Buket ile Bıcır bıcır YouTube
bicirbicir instagram
Facebook

 Facebook’ta bize katıl!

BICIR BICIR ailesine katıl
Dil gelişimi ve geç konuşma hakkında konuşalım Facebook grubu
Çok Dilli Çocuk Yetiştirmekle İlgili Her şey Facebook grubu