Çok dilli çocuğumla hangi dili konuşmalıyım, iki dilli ya da çok dilli bir çocuk yetiştirirken nasıl bir dil politikası izlemeyiz? Tek bir dil mi konuşmalıyız? Evde hangi dile daha çok odaklanmalıyız? Bu yazıda bana bu konularda yolladığınız soruları bir bir cevapladım.

Öncelikle içinizi önemli bir konuda rahatlatmak isterim. Çocuklar, özellikle küçük yaşlarda başladıklarında birden fazla dili rahatlıkla öğrenebilirler. Fakat bu, hemen her dili sünger gibi içlerine çekip öğrenecekler demek değil. Çoğu zaman, özellikle azınlık dilini iyi derecede öğrenmeleri ve ileriki yaşlarda da kullanmaya devam etmeleri için aile içi dil kullanımında süreklilik ile birlikte dili bol bol duymaları ve aktif olarak kullanmaları için fırsatlar yaratmak önemlidir. 

Çok dilli çocuk yetiştirirken odaklanmanız gereken şeylerin başında çocuğun her dile ne kadar maruz kaldığıdır. Ama bu tek başına yeterli olmaz. Öyle olsaydı sadece televizyon izleyerek de dil öğrenilebilirdi.

Yani, dile maruz kalmak, dili aktif bir şekilde kullanmak ve çocuğun o dili kullanmaya ihtiyaç duyması önemlidir. Bazen çocuk bir dili anlar, fakat başka bir dilde cevap vermeyi seçer. Çünkü o dil çocuk için daha kolaydır ve diğer insanlar da onu anlıyorsa başka bir dili kullanmaya gerçek bir ihtiyaç yoktur.

Dil karıştırma konusunda gelecek olursa. Çok dilli çocuklar aslında dillerini karıştırmaz. Bebekler bile farklı dillerin ayrımına varabilirler. Konuşurken farklı dillerden kelimelerin bir arada kullanılması aslında çocukların kafasının karıştığının değil, dilleri amaca uygun kullanabildiklerinin göstergesidir. Buna kod değiştirme (code-switching) denir ve birden fazla dil kullanan yetişkinlerin de bol bol yaptığı bir şeydir. 

Başka önemli ama pek çok ebeveynin aklını kurcalayan konu ise çocuklarının geç konuşmasıyla ilgili. Çok dillilik kendi başına geç konuşmaya neden olmaz. Bazı çocuklar akranlarına göre farklı zamanlarda konuşmaya başlayabilir. Ama bunun sebebi çok dillilik değildir. Çok dilli çocuklar da tek dilliler gibi geç konuşma ya da dil bozuklukları gösterebilirler.

Yukarıda çok dillilikle ilgili genellikle akılları kurcalayan birden fazla dili aynı anda öğrenme, geç konuşma ve dilleri karıştırma konularına şöyle bir değindiğimize göre haydi, şimdi sorularınıza geçelim!

Üç dilli bir ortamda nasıl bir yol izlenmeli?

Oğlum 9 aylık. Güney Kıbrıs’ta yaşıyoruz. Ben Türkçe babası Yunanca konuşuyor ve biz eşimle İngilizce anlaşıyoruz. Henüz konuşmaya başlamadı. Benim endişem üç dil bir arada olan ortamda aklının karışması ve hiç bir dili tam olarak oturtamama gibi bir ihtimali olabilir mi sorusu ve ayrıca geç konuşma ihtimali… Sizce üç dilli bir ortamda nasıl bir yol izlenmeli?

Yaşadığınız yerde (Güney Kıbrıs) konuşulan dillerin Türkçe ve Yunanca olduğuna göre yorum yapacak olursak, çocuğunuzla hangi dilleri konuşacağınız, öncelikle sizin hangi dilde kendinizi en yeterli hissettiğinize bağlıdır. Eşinizle İngilizce konuştuğunuz bilgisinden yola çıkarak sizin Yunanca, eşinizin de Türkçede o kadar iyi olmadığını varsayıyorum. 

Bu senaryoya göre sizin çocuğunuzla Türkçe, eşinizin de Yunanca konuşması en doğrusu olacaktır. Bu stratejiye bir dil bir ebeveyn (one parent one language – (OPOL)) diyoruz. 

Buna benzer durumlarda siz de pek çok anne-baba ”bütün aile hep birlikteyken hangi dili konuşacağız?” diye soruyor olabilirsiniz. Sizin Yunanca, eşinizin de Türkçe öğrenmesi bir seçenek. Fakat belki bu seçenek şu an için hiç de kolay değil.

Tabi ki aranızda İngilizce konuşmanız, şu an için İngilizce’nin ailenizin ortak dili olması için önemli bir sebep. Çocuğunuz devamlı İngilizce duyarak İngilizce’yi anlama kabiliyetine erken zamana sahip olabilir. Fakat onunla direk olarak konuşmaz ve dili aktif olarak kullanacağı fırsatlar yaratmazsanız çocuğunuzun İngilizce’yi doğal bir biçimde konuşmasını beklemeyiz.  

Bu durumda belirleyeceğiniz yer ve zamanlarda çocuğunuzla İngilizce konuşup ona pek çok doğal dil öğretimi fırsatları yaratabilirsiniz. Oyunlarınıza ve kitap seanslarınıza bol bol İngilizce’yi katabilirsiniz.

Fakat bu konuda planlı olmakta ve şu soruların cevabını düşünmekte fayda var. Gün içerisinde ne kadar zamanı İngilizce’ye ayıracaksınız, bunu sadece anne baba birlikteyken mi yoksa sadece bir ebeveynin olduğu zamanlarda da yapacak mısınız? Ayrıca çocuğunuzun İngilizce’yi duyup pratik edebileceği başka insanlar ve olanaklar var mı?

Evde konuştuğunuz diğer iki dil olan Yunanca ve Türkçe’nin etrafınızda ne sıklıkta konuşulduğu da evde hangi dile daha çok odaklanmanız gerektiği konusunda karar vermeniz için önemlidir. Eğer çocuğunuzun hem sizin diliniz olan Türkçe’yi hem de eşinizin dili olan Yunanca’yı iyi derecede öğrenmesini istiyorsanız çocuğunuzun daha az fırsata sahip olduğu dile daha fazla odaklanmakta fayda var. Ama bunu yaparken de diğer dillerin edinimi için gereken zamandan çalmamak için anne-babaya biraz daha iş düşüyor.

Örneğin yaşadığınız yerde ve okulda genel olarak Yunanca konuşuluyorsa, çocuğunuzun Yunanca’sının daha kolaylıkla gelişebileceğini söyleyebiliriz. Bu durumda Türkçesini daha fazla desteklemek ve eğer İngilizce konuşmaya da karar verirseniz İngilizce’ye ayırdığınız zamanın Türkçeye ayrılan zamandan çalmaması önemlidir. 

Eğer evde devamlı Türkçe konuşmakla ve bu konuda nasıl devamlılık sağlayabileceğinizle ilgili sorularınız var ise şu makaleyi okumanızı öneririm. -> Çocuğunla Türkçe konuşman ve dil aktarımı için 10 kolay yöntem.

Bu ücretsiz kitapçıkla çocuğunuzun dil gelişimini doğal yöntemlerle nasıl destekleyebileceğinizi öğrenmeye ufak bir giriş yapabilirsiniz.

Tek dile mi yönelmeliyiz?

Almanya’da yaşıyoruz. Çocuğum Almancayı kreşte ve doğal ortamda öğrensin istiyorum. Eşimle çoğu zaman evde Arapça ve Türkçe konuşuyoruz. Eşim Almanca hikayeler de okuyor oğluma ve ben de anneannemden duyduğum hikayeleri Arapça anlatıyorum. Bize yol gösterir misiniz? Şu anki derdimiz konuşmaması ama dilleri çok karıştırsın da istemiyorum. Tek dile mi yönelelim?

Sorunuz için teşekkürler. Öncelikle yukarıda belirttiğim gibi geç konuşma ve dilleri karıştırmakla ilgili çok dillilikten kaynaklanan bir sorun yok. 

Avusturya’da yaşadığınız için çocuğunuz zaten Almanca’yı kolaylıkla öğrenecek. Dolayısıyla eğer çocuğunuzun çok dilli olmasını istiyorsanız öncelikle evde Arapça ve Türkçeye odaklanmanız çok daha iyi olacaktır. Yani tek dile yönelmek gibi bir kaygınız olmasın.

Öncelikle evde azınlık dillerini (Türkçe ve Arapça) konuşmaya devam etmeniz ve bu dilleri hangi oranlarda ya da hangi zamanlarda ve nerede konuşacağınızı belirlemeniz sizin açınızdan kolaylık yaratacak ve çocuğunuzun bu dillerde ilerlemesi için gerekli fırsatları sunmanızı sağlayacaktır. 

Çocuğunuzun azınlık dillerini öğrenmesiyle ilgili daha çok tavsiye almak için okuyun: Çocuğuma ana dilini nasıl öğretirim?

Siz hem Türkçe hem Arapça konuşabiliyorsunuz. Arapça’yı ne derecede iyi konuştuğunuz da çocuğunuzla iletişiminiz açısından önemli. 

Çocuğunuz Türkçe ve Arapça’yı sadece sizden mi duyuyor yoksa bu dillere farklı kişiler yoluyla da maruz kalıyor mu? Çocuğunuz gün içinde hangi dili daha çok duyma ve kullanma fırsatına sahip? Bu soruların cevabına göre, evde daha çok üstüne düşünmeniz gereken dili belirleyebilirsiniz. 

Çocuğunuzun hem Arapça hem Türkçeyi çok iyi öğrenmesi için onun daha az duyduğu ve daha az kullanma fırsatına sahip olduğu dile daha çok odaklanmanız önemlidir. Tabi bunu yaparken çocuğunuzun o dili öğrenmesi için bir ihtiyacı olup olmadığını tartmanız ve çocuğunuza da bu iletişim ihtiyacını farkettirmeniz gerekmekte. Yoksa çocuklar ihtiyaçları olmadığını gördükleri dilleri kullanmama konusunda oldukça kabiliyetlidirler. 

Evde ona Arapça hikayeler okuduğunuzu söylemişsiniz. Arapça desteği sadece sizden mi geliyor yoksa eşiniz de destekliyor mu? Çocuğunuz Arapça ve Türkçe’yi başka kimlerden duyuyor? Bu soruların cevabını da düşünüp çocuğunuzun dilleri duymaya ve kullanmaya ne kadar ihtiyacı var ve bu dilleri ne kadar duyup kullanıyor, bunları tartmanızı öneririm.

Eğer hem eşiniz hem de siz Arapça ve Türkçede oldukça iyiyseniz bu dilleri ne zaman konuşacağınızı belirlemek için YER ve ZAMAN aile dil politikasını kullanarak bir plan yaratabilirsiniz. Böylece çocuğunuzun hangi dili duymaya ve konuşmaya ne kadar ihtiyacı olduğunu belirleyip belli yer ve/veya zamanlarda o dili konuşabilirsiniz. 

BENİ OKU: Yer ve Zaman Aile Dil Politikası Hakkında Her Şey

Bu ücretsiz kitapçık ile stratejiler hakkında daha çok bilgi edinebilir ve kendi planınızı belirlemek için bir fikir edinebilirsiniz.

Çok dilli çocuğumun kafası karışır mı?

Kanada’da yaşıyoruz ve Eylül’de bebek bekliyoruz. Eşim Türk asıllı bir Kanadalı. Çok Küçük yaşta geldiği için kendisi sosyal hayatında İngilizce Konuşmayı tercih ediyor; benimle ve sadece annesiyle Türkçe Konuşuyor. Biz de genelde evde Türkçe-İngilizce karışık konuşuyoruz. Çünkü bazı seylerin Türkçe karşılığını bilemiyor veya aklına gelmiyor. Bu durumda cocukla sadece Türkçe mi konuşmalıyız? Babasıyla İngilizce benimle Türkçe konuşursa aramızda konuştuğumuz İngilizce kafasını karıştırır mı?

Merhaba! Henüz çocuğunuz doğmadan bu derece ilgili ve meraklı olmanız beni sevindirdi. Emin olun erken atacağınız adımlar çocuğunuzun dil gelişimi için çok ama çok faydalı olacaktır.

Öncelikle Kanada’da yaşadığınıza ve evde de bazen İngilizce konuşulduğuna göre çocuğunuzun İngilizce gelişiminde zaten normal şartlarda bir sıkıntı olmayacak. Aksine, tek Türkçe konuşan siz (bazen de eşiniz) olduğundan dolayı çocuğunuzun Türkçesinin bol bol desteklenmesi gerekecek.

Çocuğunuzun Türkçeyi iyi derecede öğrenmesi için buna ihtiyacı olduğunu bilmesi gerekir. Hem eşiniz hem siz İngilizce konuştuğunuzdan eğer iyi bir Türkçe temeli olmazsa, çocuğunuzun ilerde daha kolayına giden ve daha çok ihtiyaç duyduğu İngilizce’ye yönelmesi neredeyse kaçınılmazdır.

Bunu engellemek için ise evde konuştuğunuz Türkçeyi arttırmanızı ve çocuğunuzun Türkçesini devamlı olarak doğal yöntemlerle desteklemenizi öneririm. Ayrıca çocuğunuzun Türkçe konuşabileceği diğer insanlarla (akraba ve arkadaş) iletişimde kalmak ve çocuğunuzun onlarla konuşabilmesi için Türkçeye ihtiyacı olduğunu görmesi açısından da çok faydalı olacaktır. 

Tabi ki eşinizin ve sizin de yurt dışında yaşamanızdan ötürü bazı kelimelerin Türkçe karşılığını bulamamanız normal. Bunu yurt dışında yaşayan pek çoğumuz yapıyoruz. Eğer evde genelde Türkçe konuşmaya odaklanır ve erkenden çocuğunuzun Türkçe temelinin olmasını sağlarsanız, bu gibi karıştırmaların o kadar da önemi olmadığını, çift dilli bi ev olarak gerektiğinde diğer dilden destek almanızın sorun olmadığını da görecekseniz. 

BENİ OKU: Çocuğumla nasıl Türkçe konuşmaya odaklanırım? Dil aktarımı için 10 kolay tavsiye!

BENİ OKU: Çocuğum ana dilini nasıl iyi derecede öğrenir ve konuşur?

(Soruların devamı aşağıda)

Dört dille büyümek…

Kızım 6 aylık bu nedenle daha sorun yaşamıyoruz. Ancak 4 dille büyüyor olduğu için konuşması gecikecek diye düşünüyorum. Evde Belçika’da yaşıyoruz. Fransızca, Flemenkçe, İngilizce ve Türkçe konuşuluyor. Mümkün olduğunca eşim ve ben ana dillerimizi kullanarak kızımızla konuşuyoruz ama üçümüz bir aradayken genelde konuşma İngilizce oluyor eşimle aramızda İngilizce konuştuğumuz için. Ancak bu evde konuştuğumuz 3 dilin yanısıra bir de eşimin ikinci ana dili olan yaşadığımız şehrin dili var. Nasıl bir yol izlemeliyiz? 

Merhaba. Öncelikle, bu soru üzerine kafa yoruyor olmanız kızınız daha küçük olduğundan dolayı çok güzel. Size de yine çok dilliliğin konuşma geriliği ya da bozukluğuna yol açmayacağını ama bu gibi durumlara bağışıklık da sağlamayacağını hatırlatmak isterim. Bu yüzden de çocuğunuzu en başından itibaren en iyi şekilde desteklemek önemli.

Evde ana dillerini konuşmakla doğru olanı yapıyorsunuz. Belçika’da yaşadığınız için ve orada çok dilliliğin doğal olmasından dolayı bu Fransızca ve Flemenkçenin gelişiminde bir sorun olacağını düşünmüyorum (tabi ki eğer bu dillerden biri çok daha az kullanılırsa ya da çocuğunuz tarafından bir ihtiyaç olarak görünmüyorsa durum değişir). 

İşin içine pek çok dil girince yapmanızı önerdiğim şey bu dillerden hangilerinin etrafta en az sıklıkta kullanıldığı belirlemek olacaktır. Örneğin eğer çocuğunuzun etrafında Türkçe konuşan tek kişi sizseniz, Türkçeyi olabildiğince çok desteklemeniz önemlidir. Özellikle siz de çocuğunuzun konuştuğu diğer dilleri konuşabiliyor ya da anlıyorsanız, çocuğunuzun ilerde size bu dillerde cevap verme ihtimali çok yükselir. Bu sebeple hem küçük yaştan itibaren iyi bir dil temeli atmak hem de çocuğunuz için olabildiğince çok dil öğrenme fırsatı ve ihtiyacı yaratmak, Türkçenin gelişimi ve sürekliliği açısından çok yararlı olacaktır.

Bu durumda size şunları yapmanızı öneririm:

  • Çocuğunuzun dil hedeflerini belirleyin (hangi dili ne derece iyi öğrenmeli?),
  • Çocuğunuzun hangi dilleri nerelerden ve kimlerden, ne sıklıkla duyduğunu ya da duyacağını gözden geçirin,
  • Aile dil politikasını, yani evde ve dışarda kimin hangi dilleri konuşacağını belirleyin,
  • Çocuğunuzun ihtiyaçlarına ve dil fırsatlarına bakarak hangi dili ne zaman konuşacağınızı, yani aile dil planınızı belirleyin.

Söylediklerim biraz karmaşık gelebilir ama sizin gibi aileler için hazırladığım bu kitapçıktaki sistemi izlediğinizde aile dil planınız kafanızda çok daha iyi bir şekilde netleşecektir.  

(Soruların devamı aşağıda)

Çift Dilli / Çok Dilli Çocuk Yetiştirmek Facebook Grubuna katıl!

çift dilli/çok dilli çocuk yetiştirmekle ilgili her şey
Çift dilli/çok dilli çocuk yetiştirmekle ilgili her şey. Bu grupta sorularını sorabilir, deneyimlerini paylaşabilirsin.

Azınlık dili geri kaldı

Türkiye’de yaşıyoruz. Eşim Portekiz’li. Evde Türkçe, İngilizce ve Portekizce konuşuluyor. Babanın dili olan Portekizcenin biraz geriden geldiğini düşünüyorum. Ben kelimeler üzerinde çalışırken 3 dil şeklinde yoğunlaşıyorum. Vermek istediğiniz öneriler olursa gerçekten çok sevinirim.

Merhabalar. Türkiye’de yaşadığınızı belirtmişsiniz. Bu durumda çocuğunuzun Türkçe gelişimiyle ilgili normal şartlarda bir problem olmayacaktır. Eğer çocukla Portekizce konuşan kişi sadece baba ise ya da çocuğunuzun Portekizce duyması ve dil fırsatları gereği kadar çok değil ise tabii ki Portekizcesinin geriden gelmesi kaçınılmaz. 

Kelimeler üzerine çalışırken diyerek belirttiğiniz tam olarak nasıl bir çalışma olduğunu bilmesem de, çocuğunuzla daha çok doğal dil öğretimi yöntemleri üzerine çalışmanızı öneririm. Küçük yaştaki çocuklar dili en iyi doğal yollarla, oyun ve rutinler esnasında duyarak ve kullanarak öğrenirler. Eğer çocuğunuza hem Portekizce hem de İngilizce dil girdisi vermek istiyorsanız evde belli belirlediğiniz zamanlarda bu diller üzerine yoğunlaşabilirsiniz. 

Aynı anda farklı dillere yoğunlaşmak ise çok önerebileceğim bir yöntem değil. Her ne kadar çocuklar kullanılan farklı dillerin ayırdına varabilseler ve bu dilleri kolay kolay karıştırmasalar da, aynı anda farklı dillerde konuşmak daha dezavantajlı olan azınlık dillerinin gelişimini sekteye uğratacaktır.

Onun yerine çocuğunuzun duyma ve kullanma ihtiyacı olan dilleri (Portekizce ve İngilizce) kullanabileceği yer ve zamanlar ayarlamak daha iyi bir yol olacaktır. Başka bir yöntem ise aynı kitap, olay ya da film hakkında hem Türkçe hem de Portekizce ve İngilizce konuşarak dillerin birbirini desteklemesiyle anlamayı pekiştirmektir.

Örneğin bir okuma kitabını önce çocuğunuzun en iyi olduğu dilde okuyup, daha sonra diğer dillerde okuyarak tekrar ederseniz, çocuğunuz hikayeyi zaten daha önce duyduğundan yeniden duyduğu dillerde de pekiştirmesi ve o dillerde de hikayeyi anlaması daha kolay olacaktır. Merak etmeyin aynı hikayeyi tekrar tekrar okumak çocuklar için oldukça iyidir. Çocuklar tekrarla öğrenir ve özellikle çok dilli çocuklarda bol bol tekrar daha da önem kazanır. 

Kullanılacak dillerin yoğunluğuna karar verirken şunları dikkate almanızı öneririm:

  • Çocuğunuz hangi dilleri ne derecede öğrenmeli?
  • Çocuğunuz bu dilleri gün içinde ne sıklıklar ve kimlerden duyuyor?
  • Çocuğunuzun en az duyduğu fakat öğrenmesi gereken dil hangisi?
  • Bu dili ne şekillerde destekleyebilirsiniz?

Bu ve bu gibi cevabını vererek çocuğunuz için kolaylıkla bir aile dil planı oluşturarak dil kullanımı ve yarattığınız dil fırsatlarında süreklilik sağlayabilirsiniz. 

Aile dil planı oluşturmaya yönelik bir başlangıç için aşağıdaki kitapçığı indirebilirsiniz.

Bu yazıyı sosyal medyada arkadaşlarınızla paylaşmayı unutmayın!

Sizin çevrenizde de çok dilli çocuğu olan aileler varsa onları BICIR BICIR’ın blogu ve kaynakları hakkında haberdar edin ki çok dilli çocuk yetiştirmekle ilgili akıllarına takılan bütün soruları yanıtlayabilsinler!

Aşağıda yorumlara bana çocuğunuzdan bahsedip sorularınızı sormak serbest 🙂

BAŞKA NE YAPABİLİRSİN?

BICIR BICIR ‘ı Youtube, Instagram ve Facebook’ta takip ederek, ve BICIR BICIR Ailesi Facebook grubuna katılarak bütün sorularının cevabını alabilirsin!

BICIR BICIR ailesine katıl
BICIR BICIR ailesi Facebook grubuna katıl

Bu yazıyı beğendiysen şunları da okumayı unutma:

> Çok dilli çocuğum ana dilini nasıl iyi derecede öğrenir (yurt dışında yaşayanlara)

> Yer ve Zaman Aile Dil Politikası Hakkında Her Şey

> Çocuğumla nasıl devamlı Türkçe (ya da başka bir azınlık dilini) konuşurum? Kolay dil aktarımı için 10 öneri!

> Çok dilli çocuklarda dil bozukluğu nasıl anlaşılır?

bicirbicir instagram
Buket ile Bıcır bıcır YouTube