Çok dilli çocuklarda dil ve konuşma bozukluğu veya gecikmiş dilin göstergeleri nelerdir? Çift dilli/çok dilli çocuğunuzun dil gelişimiyle ilgili ne gibi durumlarda endişelenmeli ve onu bir dil ve konuşma terapistine götürmelisiniz? Bu yazıda bunları inceleyeceğiz.

Eğer iki dilli/çok dilli bir çocuğunuz varsa büyük ihtimalle en az bir kez ‘’Acaba çocuğumda dil ve konuşma bozukluğu olacak mı? Ya çocuğum geç konuşursa!’’ ‘’Ya çocuğum iki dilli olduğu için geç konuşursa!’’ ‘’İki dillilik konuşma bozukluğu ya da geriliğine yol açar mı?’’ gibi soruları sordunuz.

Tabii ki bunlarla bağlantılı olarak ‘’Çocuğumda dil gecikmesi ya da bozukluğu varsa bunu nasıl anlarım?’’ da beraberinde geldi. 

Kısaca geç konuşma ve dil bozukluğu nedir?

Gecikmiş dil ve konuşma: Bi buçuk 3 yaş arasındaki bi çocuğun dil becerilerinin yaşının gerisinde olması. Çocuk kendiliğinden yaşıtlarını yakalayabileceği gibi bu sorun gelişimsel dil bozukluğu olarak da devam edebilir.

Gelişimsel dil bozukluğu: Genel olarak 4 yaşından sonra tanılanan ve çocuğun hem anlama hem ifade etmesinde eksilik, kısıtlı sözcük dağarcığı, eklerin yanlış kullanılması ve doğru bir şekilde cümle kuramama gibi sorunların olması. Dilden dile farklılık gösterir. Geç konuşma ile başlayabilir.

Öncelikle hemen bir konuya açıklık getirelim. Çok dillilik, dil geriliği ya da bozukluğuna yol açmaz.

O yüzden sadece çocuğunuz iki dilli diye konuşma geriliği ya da bozukluğu konusunda endişelenmeyin.

Aksine çok dillilik beraberinde pek çok güzelliği ve fırsatı da beraberinde getirir. En önemlisi de birden fazla dili bedavadan çok iyi konuşabilmek… Daha ne olsun!

Ama, her ne kadar çift dillilik dil ve konuşma bozukluğuna yol açmasa da bu çocuğunuzun bunlara bağışıklığı olduğu anlamına da gelmez.

Her çocuk gibi, sizin çocuğunuzun da çok dilli olmasına rağmen dil ve konuşmasında sorunlar olabilir. Bu yüzden eğer çocuğunuzun dil ve konuşmasıyla ilgili endişeleriniz varsa, hiç beklemeden bir uzmana başvurmanın hiçbir sakıncası olmaz.

Ama şu gibi sözlere her zaman kulak tıkamalısınız:

‘’Bekleyin geçer.’’

‘’Dilleri karıştırıyor o yüzden konuşamıyor.’’

‘’Çok dillilik onda bir sıkıntıya yol açmış olabilir, çocuk iki dilliliği kaldıramıyor, hemen tek dilde konuşmaya dön.’’

”Toplum dilinde geri, o zaman dil geriliği ya da bozukluğu olmalı!”

‘’Çok dilli konuşan çocukların dil bozukluğu varsa bu sadece tek bir dili değil, çocuğun edindiği bütün dilleri etkiler.’’

Ama bunu bilmemize rağmen çok dilli çocukların sadece toplum dilinde değerlendirilip (örneğin Fransa’da yaşayan ama evde Türkçe konuşan bir çocuğun daha küçük yaştayken sadece Fransızcasının değelendirilmesi gibi) ”dil bozukluğu” tanısı aldığını sık sık görüyoruz. Bu da onlara ve ailelerine gereksiz külfet oluyor.

Peki çok dilli çocuğunuzun dil gelişimiyle ilgili ne durumlarda bir uzmana görünmelisiniz?

BUNU DA OKU: Geç Konuşma / Dil Gecikmesi ve Konuşma Hakkında Her Şey

BUNU DA OKU: Çok Dilliler Geç mi Konuşur?

Ücretsiz İndir: Çok Dilli Çocuğum

ÇOK DİLLİ ÇOCUĞUNUZDA GECİKMİŞ DİL YA DA DİL BOZUKLUĞU OLABİLİR Mİ?

Bu soruyu cevaplamak için öncelikle çok dilli çocuklarda dil gelişiminin bazı özelliklerini anlatmam gerek. Çok dillilerde dil gelişiminin tek dillilere göre doğal olarak bazı farklılıkları vardır. Çok dillilerin dil gelişimi belki de biraz daha karmaşık diyebiliriz. 

Evet sevgili anne ve babalar, şimdi aşağıdaki başlıklara bir göz atın ve çocuğunuz hangi kategoriye daha yakın bakın.

Böylece ‘’acaba endişelenmeli miyim?’’ sorusunun cevabını da daha güvenli bir şekilde verebileceksiniz. 

‘’Çocuğumun dil gelişimi genel olarak geride’’

Eğer çocuğunuz iki dili aynı anda öğreniyorsa (eş zamanlı dil edinimi) genel olarak bu iki dilde de dil gelişimi basamaklarını her çocuk gibi takip etmesini bekleriz.

AMA, önemli bir konuya hemen açıklık getirmem lazım. 

Çift dilli bir çocuk tek dilli iki çocuğun toplamı değildir.

Yani, çocuğunuzun iki dili de tek dilli bir çocuğun konuştuğu gibi konuşmasını ve anlamasını beklememelisiniz.

Çocuğunuz doğduğundan itibaren iki dili de aynı anda öğrenmeye başladıysa bile her iki dilde de aynı derecede iyi olacak diye bir şey yok. 

Peki ya sizce neden?

Öncelikle çocuğunuz bu iki dili de gün içinde farklı oranlarda, farklı yerlerden ve farklı kişilerden duyuyor olabilir. 

İki dilli çocukların dil gelişimi o dili hangi sıklıkla, kimden ve nerede duyduklarına bağlı olarak farklılık gösterir. Bu çok ama çok normaldir. 

Bunun dışında iki dilli çocukların dil gelişimini tek dillilerden farklı yapan başka nedenler de var.

Bir günde sadece 24 saat var, bunun 12 saatinde uyanık olan tek dilli bir çocuk uyanık olduğu zamanın tamamında sadece tek bir dili duyarken ve kullanırken, iki dilli bir çocuk bu süreyi duyduğu diller arasında paylaştırmak zorunda.

Her ne kadar dil gelişimleri bazı farklılıklar gösterse de, tek dilli ve iki dilli çocukların pek çok benzer özellikleri de vardır. Dil gelişimlerinde bir sorun olduğuna dair işaretlerinde pek çoğu benzerdir. 

Çocuğunuz bu dilde beklenen gelişim basamaklarını takip ediyor mu? İlk kelimelerini 8-15 ay civarında üretmeye başladı mı? İletişim başlatabiliyor, yönergeleri anlayabiliyor ve bir şey istediğinde bunu yaşına uygun olarak ifade edebiliyor mu?

Dil gelişim basamaklarını öğrenmek için sizin hazırladığım bu ücretsiz kitapçığı indirin. Burada 0-6 yaş arası dil gelişiminin nasıl olduğunu, sizin bu yaşlarda çocuğunuzu nasıl destekleyebileceğinizi ve çocuğunuzun dil gelişiminde hangi yaşlarda ne gibi şeylerin dil bozukluğu anlamına gelebileceğine dair bilgileri bulacaksınız. 

Eğer çocuğunuz yaşına uygun şeylerden bir veya bir kaçını yapmıyorsa, bu direk olarak onda bir dil bozukluğu olduğu anlamına gelir mi? Hayır gelmez! Ama eğer çocuğunuzun genel olarak yaş grubunun gerisinde seyrediyorsa ve dil gelişimiyle ilgili endişe verici bir durum farkederseniz, o zaman bir uzmana danışmak en iyisi.

BUNU DA OKU: Geç Konuşma Nedir? Çocuğun Geç Konuşan mı?

BUNU DA OKU: Çok Dilliler Geç mi Konuşur?

Çok Dilli Çocuk Yetiştirmek Facebook grubuna katılarak deneyimlerini paylaş ve sorularını sor.

çift dilli/çok dilli çocuk yetiştirmekle ilgili her şey

‘’Evde hep Türkçe konuşmamıza rağmen çocuğumun Türkçesi yaşının çok gerisinde.’’

Belki çocuğunuz doğduğundan beri onunla evde Türkçe konuşuyorsunuz ve çocuğunuz toplum dilini bir süre sonra duymaya başladı. Bu sebeple de çocuğunuz şu anda yaşadığınız ülkenin dilini henüz akranları seviyesinde konuşamıyor. Çok dilli çocuklarda ikinci dilin biraz geriden gelmesi çok doğaldır.

Bu durumda da çocuğunuzun dil ve konuşma gelişiminin yerinde olup olmadığına dair bakmanız gereken çocuğunuzun Türkçe ya da doğduğundan itibaren evde duyduğu dildeki gelişimidir. Çünkü bu dili çocuğunuzun baskın ya da güçlü dilidir.

Eğer çocuğunuzun baskın dildeki dil gelişiminin yaşına göre genel olarak geride olduğunu farkederseniz işte o zaman bir dil ve konuşma terapistine danışmakta fayda var.  

Gözlemlemeniz gereken çocuğunuzun sadece sözcük üretimi ve dili nasıl kullandığı değil, aynı zaman da nasıl anladığıdır. Bazı çalışmalar gösteriyor ki dil bozukluğu olan çocuklar sadece konuşmada değil, anlamada da zorluk yaşayabilirler. Anlama yetisini gözlemlerken çocuğunuzun yaşına uygun yönergeleri ve soruları anlayıp anlamadığına odaklanın.

BUNU DA OKU: Çocuğum 2 yaşında ama konuşmuyor. Ne yapabilirim?

BUNU DA OKU: Çocuğum neden yaşıtları gibi konuşamıyor?

‘’Çocuğum bir dili uzun zamandır ve sürekli olarak duyduğu halde bir türlü öğrenemiyor’’

‘’Çift dilli konuşan çocukların dil bozukluğu varsa bu sadece tek bir dilde değil, her iki dili de etkiler.’’

Bu neden böyledir?

Beyin, çocuğun hangi dili konuştuğunu ayırt etmez. Haliyle beyinde dil anlama, üretme ve işleyişini etkileyen bir durum oluştuğunda bundan çocuğun bütün dilleri etkilenecektir. 

Fakat ya çocuğunuz ikinci bir dile, ya da yaşadığınız ülkenin diline uzun zamandır ve sık sık maruz kaldığı halde halen o dilde büyük sıkıntıları varsa?

‘’6 yaşındaki oğlum doğduğundan beri evde Türkçe konuşuluyor. Oğlumun Türkçesi çok iyi, bize hikayeler anlatıyor, okulda ne yaptığını anlatıyor sorular soruyor. Hiç bir sorunu olduğunu düşünmüyorum. Fakat anaokuluna 3 yaşından beri gitmesine rağmen tek bir kelime İsveççe öğrenmedi. Sanki o dili konuşmayı reddediyor. Hocaları ne yaparsa yapsın, ona ne kadar öğretmeye çalışırsa çalışsın bir kelime öğrenmesi bile çok zor. Onun yaşında başlayan arkadaşları şimdi konuşuyor ama benim oğlum konuşmuyor.’’

Toplum diline ya da ikinci dile yeni maruz kalmaya başlayan çocukların ilk bir yıl gibi bir süreç içinde sessiz dönem yaşamalaı normaldir.

Ama bundan sonra yavaş yavaş anlamaya ve konuşmaya da başlamalarını bekliyoruz. (Tabii ki bu sürenin ne kadar süreceği yine çocuğun bu dile ne sıklıkla maruz kaldığına göre değişecektir.)

Bazı çocuklar uzun zamandır, sık sık dile maruz kalmalarına rağmen o dile karşı sanki bir savunma geliştirmiş gibiler. 

Araştırma kitaplarına baktığımızda bu çocukların dil bozukluğu olduğunu söyleyemeyiz. Neden?

Daha önce de dediğimiz gibi dil bozukluğu sadece tek değil her iki dili de etkiler.

Fakat şunu söyleyebiliriz ki bu çocuklar yaşıtlarına göre bazı farklılıklar göstermektedir, ve dil bozukluğu tanısı almasalar bile desteğe ihtiyaç duyabilirler.

Bazen de çocuğun hangi kalıba uyduğuna değil ne yapıp yapamadığına ve onu ne konuda desteklemenin iyi olacağına bakmak gerek. 

Bu sebeple de eğer çocuğunuzun ev dili ne kadar iyi olursa olsun, uzun zamandır maruz kalmasına rağmen toplum dilinde hala çok büyük problemleri varsa, onu desteklemekle kötü değil iyi bir şey yapmış olursunuz. 

Bir dil ve konuşma terapistine gittiğinizde bu konuda ne yapılması gerektiğiyle ilgili bilgi alın ve çocuğunuzu gerek terapi yoluyla gerek başka bir yolla desteklenmesine olanak sağlayın. 

Çok dillilikle ilgili merak ettiklerin. Çok Dilli Çocuğum

ÖZETLEYECEK OLURSAK

Çok dilli çocuğunuzu ne zaman konuşma terapistine götürmelisiniz?

Eğer çocuğunuz;

  • Yaşıtlarına göre ilk kelimelerini çok daha geç ürettiyse ve dil gelişim basamaklarında genel olarak geride ise,
  • Sadece ifade etmekte değil, anlamakta da yaşına göre zorluk çekiyorsa varsa, örneğin ‘’ayakkabılarını giy’’ gibi bir yönerge verdiğinizde ona jestlerle ya da göstererek yardımcı olmadığınızda ne dediğinizi anlamıyorsa,
  • Yeni kelimeler öğrenmekte çok zorlanıyorsa,
  • İletişimi başlatmıyorsa (iyi olduğu dilde dahi),
  • Konuşma esnasında ya da ona soru sorduğunuzda konuya alakasız cevaplar veriyorsa,
  • Kelimeleri söylemekte zorlanıyor ve anlaşılırlığı bu yüzden çok etkileniyorsa,
  • Kendini anlatmakta ve isteklerini belirtmekte çok zorlanıyor ve sonuç olarak da çok sinirlenip üzülüyorsa,

bir dil ve konuşma terapistine ve gerekirse başka uzmanlara (çocuk gelişimcisi, çocuk nöroloğu, odyolog, vb.) görünmenizi öneririm. 

Siz iki dilli çocuğunuzun dil gelişimi hakkında ne düşünüyorsunuz? Bu konuda endişeleriniz var mı? Burada yazanlardan biri size tanıdık geldi mi?

Sorularınızı ve paylaşmak istediklerinizi yorumlara yazmayı ve bu yazıyı sevdiklerinizle paylaşmayı unutmayın!

Size, çocuğunuza ve ailenize bol şans ve güzellikler diliyorum.

Yakında burada görüşürüz!

ŞU YAZILAR DA İLGİNİ ÇEKEBİLİR:

Çok Dilliler Geç mi Konuşur?

Çocuğum Neden Yaşıtları Gibi Konuşamıyor?

Çocuğum 2 yaşında ama konuşmuyor, ne yapmalıyım?

Çocuğun duyuyor mu? Çocuklarda İşitme ve Dil Gelişimi

Çok Dilli Çocuk Yetiştirirken Nasıl Bir Yol İzlemeliyiz?

Çok Dillilik ve Aile Dil Politikaları

Çocuğumla nasıl devamlı Türkçe konuşabilirim? (Dil aktarımıyla ilgili meraklı olup çok dilli çocuk yetiştirmek isteyenlere!)

Benden daha çok öğrenmek, sorularını ve deneyimlerini paylaşmak için:

BICIR BICIR’ı, YouTube, Facebook ve Instagram’da takip et!

Ayrıca BICIR BICIR Ailesi’ne katıl ve çocuğunun dil gelişimi konusunda senin gibi meraklı ve ilgili olan diğer ailelerle ve benimle sorularını ve deneyimlerini paylaş.

BICIR BICIR ailesine katıl

Buket ile Bıcır bıcır YouTube

bicirbicir instagram