Geç konuşma ya da gecikmiş dil ve konuşma hakkında bilmeniz gereken her şey bu yazıda. ”Geç konuşma nedir, çocuğum geç mi konuştu, geç konuşmanın göstergeleri nelerdir, geç konuşma otizm belirtisi midir, geç konuşan çocuk için neler yapılır” sorularınızı cevaplıyorum. Ayrıca bu yazıda çocuğunuzun dil gelişimini takip edebilmek için ücretsiz bir kaynak bulacaksınız. İndirmeyi unutmayın.

geç konuşma, gecikmiş dil ve konuşma hakkında her şey

‘Çocuğum bir yaşını geçti ama hâlâ tek bir kelime söylemedi!’’

‘‘Her şeyi parmağıyla gösteriyor ıh ıh diyerek dünyaları anlatıyor ama konuşmuyor!’’

‘‘Çocuğum 2 yaşına geldi, hâlâ cümle kurmuyor!’’

‘‘Çocuğumun sözcük dağarcığı çok kısıtlı.”

”Çocuğum 3 yaşında ama hâlâ cümle kurmuyor.’’

‘‘Biliyorum, ne dediğimi anlıyor, duyduğu her şeyi yapıyor ama konuşmuyor!’’

‘‘Çocuğum benimle iletişim kuruyor ama konuşarak değil!’’

‘‘Sesleri çıkarıyor ama kelimeleri söylemiyor!’’

Geç konuşan / gecikmiş dil ve konuşma kategorisine girebilecek çocukların anne-babalarından genel olarak duyduğumuz yakarışlar yukarıda okuduklarınız gibidir. 

*Birçok çocuğun dil ve konuşma becerileri farklı sebeplerden dolayı yaşından beklenenin gerisinde olabilir. O zaman, büyük ihtimalle yukarıdakilere ek olarak aileler farklı şikayetlerden de bahsedecektir. (Örneğin, otizm şüphesi olan bir çocuğun ebeveyni çocuğun iletişim veya oyun davranışıyla ilgili durumlardan da endişelenebilir.) Bu yazıda genel olarak geç konuşma üzerinde duruyoruz. 

geç konuşma hakkıda her şey. Çocuğun geç konuşan mı?

Geç konuşma nedir? Geç konuşan diye kime denir?

18-30 ayları arasında olup sadece dil gelişimi yaşından beklenenin gerisinde olan çocuklara geç konuşan diyoruz. Geç konuşan bu çocukların herhangi bir gelişimsel farklılık, sendrom, otizm spektrum bozukluğu gibi durumları olmadığı halde dil becerileri yaşıtlarının gerisindedir. 

Geç konuşan çocukların genel sosyal becerileri, oyun becerileri, hareket becerileri yerindedir.

Söylenenleri yaşlarına göre büyük oranda anlarlar. Yani, dili kullanmak için gereken bütün temele sahiptirler.

Anne-babalarıyla iletişim kurarlar, isteklerini ve ilgilerini çeken şeyleri onlara parmaklarıyla gösterirler.

Ama gel gör ki, bir türlü o kelimeler ağızlarından çıkmaz. Ya da, yaşlarına göre beklenenden çok daha az kelime dağarcıkları vardır. 

Birçok kişi, hatta bazen hekimler bile bu çocukların kendiliğinden yaşıtlarını yakalayacağını, 3 yaşına kadar beklememiz gerektiğini söylerler.

Ama gerçek şudur ki bu çocukların hepsi kendiliğinden yaşıtlarını yakalamaz. Bu konuya az sonra daha derinlemesine gireceğiz. 

*Buradaki geç konuşma/gecikmiş dil ve konuşma açıklama kriterleri Hanen Merkezi‘nden alınmıştır. 

çocuk bahçede suyla oynuyor

Çocuğum kaç aylıkken kaç kelime söylemeli?

12 ay ➜ 2 – 6 kelime

15 ay ➜ 10 kelime

18 ay ➜ 20-50 kelime

24 ay ➜ 100-300 kelime ve 2 kelimeli cümleler

30 ay ➜ 450 kelime

36 ay ➜ 1,000 kelime ve 3 kelimeli cümleler

Buradaki sayılar yaşa göre beklenen ortalama sözcük dağarcığıdır. 

Her çocuğun farklı gelişebileceğini göz önünde bulunduralım. Bazı çocukların bu ortalamanın biraz altında ya da üstünde sözcük dağarcığının olması illa ki bir sorun var demek değildi.

Ama eğer çocuğunuzun sözcük dağarcığı buradaki ortalamanın altında ise onu gözlemlemek ve dil becerilerini desteklemekte büyük fayda var. 

Çocuğumun dil gelişimi geride mi? Çocuğum geç mi konuştu?

Çocuğumun dil gelişimi gecikti mi?” diye soruyorsanız bakalım çocuğunuzun bir geç konuşan olup olmadığını nasıl anlarsınız. Geç konuşma genel olarak 18 aydan itibaren tanılanan bir durum. 

Ama çocuğunuzun dil becerilerinin geride olduğunu bundan önce de az çok kestirebilirsiniz.

Çocuğunuz:

-> 12 aylıkken hiçbir ‘gerçek’ kelime üretmediyse (baba, mama gibi babıldama dışında olan kelime üretimlerinden bahsediyoruz),

-> 18 aylıkken isim, eylem, sıfat, sosyal kelimeler, yer-yön bildiren kelimeler gibi en az 20 kelimesi yok ise,

-> 2 yaşındayken 50-100 kelimesi yoksa ve basit iki kelimeli cümleler kurmuyorsa

geç konuşmayla ilgili bir durumdan şüphelenebilirsiniz. 

Şunu da ekleyelim-> Çocuğunuzun sözcük üretimlerinin kendiliğinden olmasını istiyoruz.

Yani, sadece sizde duyduklarını taklit etmesini değil, sözcükleri yeri geldiğinde, doğru zamanlarda ve uygun ortamlarda doğal olarak kullanmasını istiyoruz.

”Peki ya çocuğumun dil becerileri 3 yaşından sonra da gerideyse, o zaman ne olacak?” dediğinizi duyar gibiyim.

Eğer bir çocuğun dil becerileri 4 yaşına geldiğinde hala yaşıtlarının gerisinde ise ve otizm ya da işitme kaybı gibi sorunların da olmadığına eminseniz artık özgül dil bozukluğu gibi daha farklı durumlardan bahsedebiliriz. Ama bu başka bir yazının konusu olacak.

O zaman biz yine geç konuşanlarımıza geri dönelim. 

18 aylıkken çocuğunuzun kullanmasını bekleyebileceğiniz kelimelere örnekler:

İsimler: anne, bebek, süt, kuş, köpek, el, araba

Eylemler: at, aç, öp, al, bak, koş, gel, git

Sıfatlar: pis, sıcak, soğuk, tatlı

Sosyal kelimeler: bay bay, merhaba, öptüm

 

24 aylıkken çocuğunuzun kullanmasını bekleyebileceğiniz bazı cümlelere örnekler:

Anne ye

Kedi gel

Su ver

Abla aç

Köpek koş

Baba git

Abi bak

Süt iç

Top(u) at

Pis el

Süt istiyorum

Geç konuşma, gecikmiş dil ve konuşma, dil gecikmesi, konuşma gecikmesi

Geç konuşmanın göstergeleri nelerdir? Çocuğum geç mi konuşacak?

Bebeklerin genel olarak 6 ay civarında baba-baba, ma-ma-ma gibi sesler çıkararak babıldamasını bekleriz.

Bunlardan da önce ise gırtladığın daha da gerisinden gelen ”ahhhh, guuu” gibi sesler üretilir. Buna da agulama diyoruz.

Agulama ve babıldama dil ve konuşma gelişimi için önemli yapı taşlarıdır. Gerçek kelimeleri söylemeden önce seslerin ve iletişimin deneyimlenmesi için bu süreçler önemlidir.

Geç konuşan çocukların bir kısmının 7-8 aylıkken yaşıtları gibi babıldamadığını görüyoruz.

Emeklemenin ise geç konuşmayla bir ilgisi yoktur. Her ne kadar çocuklarda motor gelişim ve dil gelişiminin birbirini desteklediğine dair bulgular olsa da, bir çocuk geç emekledi diye geç de konuşacak demek doğru olmaz.

Çocuklar neden geç konuşur? Ya da çocukların dil gelişimi neden geriden gelir?

Bir çocuğun dil gelişiminin yaşından beklenen seviyesinde olmamasının hem biyolojik hem de çevresel sebepleri olabilir.

Görünen o ki, 2 yaşına gelen çocukların neredeyse 5’te bire yakınının dil gelişimi geride. 

Çocuklarda geç konuşmanın neden olduğuna dair kesin bir bilgi olmasa da geç konuşan çocukların bazı ortak özellikleri bizi bu durumun olası nedenleri konusunda da biraz olsun aydınlatıyor. 

Geç konuşma / gecikmiş dil ve konuşmanın risk etmenleri olarak görünenler şöyle:

  • Aileden birinde dil gelişimiyle ilgili bir sorun olması
  • Erkek olmak
  • 37 haftadan erken doğmuş olmak
  • Düşük doğum ağırlığı
  • Bebeklikte babıldama görülmemesi
  • Tekrarlayan kulak enfeksiyonu
  • Ailenin eğitim seviyesinin düşük olması

 

Tabii ki bu saydıklarımız dışında dil gelişiminde geriliklere yol açan otizm, down sendromu, zihinsel gelişimde gerilik gibi durumlar da var. Ama daha önce de söylediğim gibi, ”geç konuşan” dediğimiz çocukların dil gelişimi bu durumlar olmasa dahi yaşından beklenenin gerisinde. 

Bir de uyaran eksikliği konusu var. Yukarıda bahsettiğim ailenin eğitim seviyesinin düşük olması genel olarak bu konuyla eşdeğer tutuluyor.

Ekrana ya da arkaplan gürültüsüne yoğun derecede maruz kalan çocuklarda da gecikmiş dil sorunlarıyla karşılaşmak olası. Bununla ilgili son zamanlarda yapılan pek çok çalışma mevcut.

Daha çok öğrenmek için:

OKU: Ekran Kullanımının Dil Gelişimine Etkisi. Teknoloji ile Dil Becerileri Nasıl Gelişir?

OKU: Dil Geriliği mi Otizm mi? Gecikmiş Dil ve Konuşma ve Otizmin Etkileşime Dair 7 Farkı.

YouTube’da izlemek için aşağıdaki resimlere tıkla

Otizm mi dil gecikmesi geç konuşma mı

Çocuğum geç konuşursa ne olur? Geç konuşmanın sonuçları nelerdir?

Çocuğum geç konuştuysa ne olmuş? Doktor bekleyin geçer dedi.

Anaokuluna gönderin, geçer dediler. 

Merak etmeyin bir süre sonra açılır.

Amcasının oğlu da geç konuşmuş.

Bunlar sık sık duyduğumuz şeyler.

Ama bu bekleyip görelim yöntemini desteklemiyoruz. Neden diye sorarsanız, hadi bir bakalım.

Çocuk tabletle oynuyor

Geç konuşan çocuğum kendiliğinden açılır mı ve yaşıtlarını yakalar mı?

Geç konuşan çocukların yüzde 50 ile 70’i arasında bir oranının dil becerileri okul çağında gelmeden yaşıtlarının seviyesine ulaşıyor. Peki kendiliğinden ‘açılmayanlara’ ne oluyor?

Bu çocukların da hayatına dil bozukluğu veya okuma-yazma sorunlarıyla devam ediyor. 

Yani bu sorunun cevabı hem evet hem hayır.

Peki siz çocuğunuzun dil becerilerinin yaşıtlarını yakalayıp yakalamayacağını nereden bilebilirsiniz?

Bunu kesin bilmenin bir yolu yok ama…

Araştırmaların gösterdiğine göre eğer çocuğunuz:

  • bebekken oldukça sessizdi ve az babıldadıysa
  • kulak iltihabı geçmişi varsa
  • az sayıda ünsüz ses üretimi varsa (örneğin. p, b, m, t, d, n, y, k, g gibi)
  • kelimeleri taklit etmiyorsa
  • iletişim kurarken jestleri çok kullanmıyorsa
  • yaşıtlarıyla oynamakta zorlanıyorsa
  • ailede dil ve iletişim sorunu yaşayan biri olduysa
  • sadece konuşmakta değil, anlamakta da yaşına göre zorluk yaşıyorsa

çocuğunuzun dil gelişimiyle ilgili sorunlarının kendiliğinden geçmeme, yani devam etme olasılığı daha büyük.

geç konuşma, gecikmiş dil ve konuşma, geç konuşan çocuk

Çocuğumun dil becerileri kendiliğinden düzelmezse ne olur?

Araştırmalara göre, geç konuşan çocukların yaklaşık 4’te biri okul çağına geldiklerinde de dil bozukluğu, okuma yazma sorunları ve hafızayla ilgili problemlerle karşı karşıya kalıyorlar. 

 

Bu çocukların;

  • 5 yaşında hikaye anlatma gibi daha karmaşık dil becerilerinde yaşıtlarından geride
  • 7 yaşına geldiklerinde dil bilgisiyle ilgili konularda yaşıtlarından geride
  • 9 yaşında yaşıtlarına göre daha düşük seviyede okuma ve yazma becerisi
  • 13 yaşında daha düşük düzeyde sözcük dağarcığı, dil bilgisi, hafıza ve okuduğunu anlama becerisi
  • 17 yaşında ise yine daha düşük dil bilgisi ve sözel hafıza becerileri

olduğu bulunmuş. 

Dahası, geç konuşan çocuklar kendi hallerine bırakıldıklarında, ileride şu gibi becerilerde de zayıf oldukları görülmüş:

  • Anlama, konuşma, okuma, dilbilgisi, sözcük dağarcığı, hikaye anlatma ve pek çok becerinin yetişkinken bile zayıf olması
  • Sadece dil ile ilgili değil, planlama, dikkatini verme ve kendilerini kontrol etme gibi bazı sosyal ve bilişsel becerilerde de gerilik.

Bu çocukların ilerde okul hayatında da sosyal açıdan problemler yaşamaları kaçınılmaz olarak görülebilir. 

Yani, ”çocuğum konuşmuyor, amaaan boşver nasıl olsa düzelir” demeyelim.

Çocuğum konuşmuyor, ne yapmalıyım?

Çocuğunuzun dil gelişimi yaşıtlarının gerisinde ya da çocuğunuz yaşı geldiği halde hâlâ konuşmuyor. O zaman ilk yapmanız gerekenlerden biri çocuğunuzun işitmesinde bir problem olup olmadığını anlamaktır.

Sık tekrarlanan orta kulak iltihabı gibi sorunlar işitme kaybına yol açabilir. İşitme kayıpları da tabii ki dil ediniminin bu çok erken dönemlerinde çocukların dil gelişiminin geride kalması için birebirdir.

Çocuklarda işitme ve dil gelişimiyle ilgili daha çok bilgi almak için:

OKU: Çocuğun Duyuyor mu? Çocuklarda İşitme ve Dil Gelişimi.  

Bunun dışında çocuğunuzun dil ve konuşma becerilerindeki gelirilikte altta yatan başka bir sebep olup olmadığını anlamak çok önemlidir.

Örneğin, çocuğunuzun bilişsel becerileriyle ilgili bir sorun var mı? Çocuğunuz için otizmden şüphelenmek doğru olur mu? Bu soruların gereken uzmanlarca cevaplanması çok önemli. 

OKU: Çocuğum Neden Yaşıtları Gibi Konuşamıyor?

geç konuşan çocuk

Çocuğum konuşmuyor ya da geç konuştu. Çocuğum otizmli mi? 

Geç konuşma, otizmli çocukların da genel olarak karşılaştığı bir gerçek. Ama otizm sadece dil ve konuşma değil, iletişim ile ilgili de bir durum.

Otizmli çocukların sosyal etkileşiminde de sadece geç konuşanlarda olmayan bazı gerilikler görülüyor.

OKU: Dil Geriliği mi Otizm mi? Gecikmiş Dil ve Konuşma ve Otizmin Etkileşime Dair 7 Farkı.

dil gelişimi 0-6 yaş

Geç konuşma ya da dil gelişiminde gerilik nasıl tedavi edilir?

Geç konuşan çocuklar için ebeveyn eğitimi ve müdahalesi, dil ve konuşma terapisi ve eğer dil geriliğinin altta yatan bir nedeni varsa buna müdahale edilmesi gerekmektedir. 

Çocuğunuz bir geç konuşansa ‘’bekleyelim ve geçer’’ yöntemini desteklemediğimizi söylemiştim.

Peki, geç konuşan çocuğunuz için nasıl yollar izlemeli ve çocuğunuzun dil gelişimini desteklemelisiniz, bakalım.

 

Ebeveyn eğitimi ve müdahalesi

Aile ya da ebeveyn eğitimini eğitiminin çocukların dil gelişimi üzerinde çok etkili olduğunu gösteren çalışmalar var. 

Anne-babaların çocuklarıyla ne kadar fazla zaman geçirdiklerini ve çocuklarının dil becerilerini desteklemek için gün içinde ne kadar fazla fırsata sahip olduklarını bir düşünün!

Ebeveynler geç konuşan çocuklarını desteklemek için gereken yöntem ve stratejileri öğrendiklerinde, çocuklarının dil gelişimi üzerinde çok önemli bir etkileri olduğunu biliyoruz. 

Ailenin doğru yöntemleri kullanarak sistematik olarak çalışması ile geç konuşan bir çocuk tek başına terapiden alacağından kat be kat fazlasını aile desteği ile alacaktır. 

geç konuşan eğitimi

*Bütün dil ve konuşma sorunu sadece aile müdahalesiyle çözülemez. Aile, çocuğuyla çalışan uzmanların verdiği tavsiyeler doğrultusunda çocuğuna her zaman yardımcı olabilir fakat pek çok gelişim, dil ve konuşma sorunu için bir uzmanın birebir olarak müdahalesi şarttır.

Dil ve konuşma terapisi

Eğer çocuğunuzun tek problemi geç konuşmaysa ve altta yatan başka bir durum yok ise, dil ve konuşma terapisi çocuğunuz için çok etkili olacaktır. 

Daha önce de belirttiğim gibi sizin de desteğiniz şart. Çünkü dil ve konuşma terapistiniz ne kadar iyi olursa olsun çocuğunuzla yapacağı haftada bir saatlik çalışma sizin desteğiniz olmadan çok da etkili olmayacaktır. 

Çocuğunuzun başka tanıları (otizm, işitme engeli, sendrom, vs.) varsa, dil ve konuşma terapisi daha büyük bir terapi planının bir parçası olarak çocuğunuzla çalışacaktır. 

Bu durumda çocuğunuzun dil ve konuşma terapistinin yanında birlikte çalışabileceği uzmanlar; özel eğitim öğretmeni, işitme engelliler öğretmeni, çocuk psikoloğu, fizyoterapist, kulak-burun-boğaz doktoru, odyolog, çocuk gelişim uzmanı, çocuk nöroloğu gibi pek çok farklı alandan olabilir. 

Dil ve Konuşma Terapistleri Derneği‘nin sayfasından şehrinizde yaşayan bir terapist bulabilirsiniz. 

Altta yatan sebeplere müdahale edilmesi

Eğer çocuğunuzun dil gecikmesi altta yatan farklı bir sebepten kaynaklanıyor ise, altta yatan bu sebeplerin değerlendirilmesi, çocuğunuzun dil becerilerinin gelişmesi için çok önemlidir. Örneğin;

  • İşitme kaybından kaynaklanan dil gecikmesi için işitme ile ilgili sorunun ele alınması çok önemlidir. 
  • Dudak-damak yarıklığı gibi yapısal problemler de konuşma gelişimini etkiler. Bu durumda da çocuğunuz kulak-boğaz-burun doktoru ve gereken diğer uzmanların olacağı bir takım tarafından tedavi edilmelidir.
  • Dil ve konuşma bozukluğunun altında yatan fiziksel sorunlar var ise iş-uğraş terapisi veya fizik tedavi uzmanları da çocuğunuzun terapi planının bir parçası olmalıdır. 
  • Otizm spektrum bozukluğu gibi durumlarda özel eğitim öğretmenleri ve dil terapistlerinin de dahil olduğu bir takım çocuğunuzun terapi sürecini yürütmelidir. 

*Bunlar sadece çocuklarda dil ve konuşma gelişiminin geride olmasına sebep olabilecek bazı durumlara örneklerdir. 

geç konuşma hakkında her şey. çocuğun geç konuşan mı?

 Umarım bu okuduklarınız sizi geç konuşma hakkında ve geç konuşan çocuğunuz var ise bu konuda neler olabileceği ve yapabileceğiniz konusunda aydınlatmıştır. 

Eğer bir sorunuz olursa bana ulaşabilir ya da bu yazının altında yorum olarak yazabilirsiniz. 

Bu yazıyı ilgilenebileceğini düşündüğünüz arkadaşlarınıza yollamayı unutmayın. 

Benden daha fazla öğrenmek için ise: 

Okumaya devam et!

2 yaş çocuğum konuşmuyor
çocuğumun dil gelişimi normal mi
dil gelişimini destekle
Çocuğum Neden Yaşıtları Gibi Konuşamıyor
ikizler geç mi konuşur
çok dilliler geç mi konuşur
Çocuklarda işitme ve dil becerileri. Çocuğun duyuyor mu?
Çocuğunu konuşturmak için yapmaman gerekenler

Her yerde takip et, daha çok öğren!

Buket ile Bıcır bıcır YouTube
bicirbicir instagram
Facebook

 Facebook'ta bize katıl!

BICIR BICIR ailesine katıl
Dil gelişimi ve geç konuşma hakkında konuşalım Facebook grubu
Çok Dilli Çocuk Yetiştirmekle İlgili Her şey Facebook grubu