Oyunla çocuğunun erken dil ve iletişim becerilerini geliştirmek mümkün mü? Evet, hem de çok kolay. Eğer çocuğunla nasıl oyun oynayacağın konusunda emin değilsen, oyun zamanını erken dil ve iletişim becerilerinin gelişmesi için etkili bir şekilde kullanmayı hemen öğrenebilirsin. Nasıl mı? Sonuna kadar oku.

Pek çok anne-baba kendilerinin oyun oynamakta iyi olmadığından yakınır. Şu ana kadar çocuğuyla oyun oynayacağı zaman donakalanları bile gördüğümü söyleyebilirim. Baze anne babalar ise çocuklarıyla oynamasına oynar da bu oyun çocuklarının gelişimi için pek de bir işe yaramaz. 

Sen de onlardan biri misin?

Çocuğunla oynamak senin için biraz zor ve karmaşık bir aktivite mi?

Çocuklar oyun yoluyla pek çok sosyal, hareketsel, duygusal ve dilsel beceri kazanırlar.

”Ama çocuğunun bu becerileri kazanması için onunla nasıl oyun oynamalıyım?” diye soruyorsun.

Sanırım yaşımız büyüdükçe eskiden adımız gibi iyi bildiğimiz bir şeyi, oyun oynamayı, unutuyoruz. 

BICIR BICIR’la daha çok öğren: Çocuğum dil ve iletişim becerilerini geliştirmek için onunla nasıl oynamalıyım?

Ama bir bebekle ya da okul öncesi çocuğunla oyun oynamak o kadar zor olmamalı! Tek yapman gereken:

  • Dil gelişiminin bazı temellerini ve bu temellerin oyunla ilişkisini bilmek
  • Kendine oyun oynama konusunda çok daha fazla güvenmek
  • Çocuğuna çok önemli becerileri öğretirken onunla oyun oynamaktan keyif almak

ve bunları yaptıktan sonra, çocuğunun oyun kahramanı olmaya hazırsın!

Eğer oyun oynamak çocuklar için bu kadar önemliyse, onların oyundan en iyi şekilde yararlanmaları için de elimizden geleni yapmalıyız, değil mi?

Bu ücretsiz kitapçığı indirerek çocuğunla oyun oynarken onun dil becerilerini nasıl geliştirebileceğinle ilgili pek çok bilgiye ulaşabilirsin.

PEKİ OYUN ÇOCUKLARIN DİL GELİŞİMİ İÇİN NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?

Diye sorduğunu duyar gibiyim. 

Dil gelişimine olan etkisine baktığımızda oyunun iki önemli özelliği karşımıza çıkar: Ortak ilgi ve sıra alma. Bu iki beceri, erken iletişimin en önemli yapı taşlarının başında gelir. 

ORTAK İLGİ NEDİR?

Ortak ilgi (ya da ortak dikkat), iki kişinin etkileşim sırasında bir nesneye, olaya ya da başka bir kişiye karşı gösterdikleri ilgidir.

Bu ortak dikkati kurabilmek, sosyalleşmenin ve iletişimin yapı taşlarından biridir.

Birisiyle ortak ilgi olmadan iletişim kurmaya çalıştığını hayal et. Sen bir konuda konuşurken diğer kişi de tamamen alakasız başka bir şey hakkında konuşuyor olurdu. Buna pek iletişim demek zor.

Ortak ilgi tam da burada devreye girer. Oyun esnasında bir nesneye ya da olaya aynı anda ilgi göstermek, iletişim esnasında aynı konuya ilgi göstermenin temellerini atar. Müthiş değil mi?

Bu beceri sayesinde çocuklar kelimeler ve onların anlamları arasında bağlantı kurmaya başlarlar.

PEKİ YA SIRA ALMA?

Sıra almaya geldiğimizde ise, yine biriyle iletişim kurarken yaptığımız şeyi, çocuklar çok önce kolay oyunlarla yapmaya başlarlar. Konuşmayan, hata bilinçli olarak ses çıkarmayan bebekler de bile bu mevcuttur. Babıldama, sen komik bir yüz yaptığında gülümseme ya da bebeğine baktığında onun garip sesler çıkarması hep sıra alma becerisinin başladığı anlardır. 

Çocuklar oyun oynarken sıra almayı da öğrenirler.

Sıra alma becerileri ileriki zamanlarda dil becerilerine dönüşür.

Madem çocuklar oynamaya bu kadar bayılıyor ve sen de onunla oynayacaksın, bu anları neden dil ve iletişim becerilerini geliştirmek için kullanmayasın?

Ben, anne ve babaların çocuklarıyla oyun oynarken hem eğlenmelerini hem de kendilerine güvenmelerini istiyorum. Oyun zamanı senin için bir yük değil, merakla beklediğin ve çocuğuna ne kadar çok öğrenme fırsatı sunduğunu bildiğin bir aktivite olmalı. 

Oyun oynarken yapabileceğin çok ama çok basit şeylerle kendini hiç yormadan çocuğunuzun dil becerilerini geliştirebilirsin.

Haydi biraz çocukluğumuza dönelim ve o eğlenceli ve oyunbaz kişiyi geri getirelim.

Oyun oynayarak erken dil ve iletişim becerilerini geliştirmek çok kolay.

Oyunla Erken Dil ve İletişim Becerilerini Geliştirin

1. Çocuğunun yaptıklarını gözlemle

Çoğu zaman oyun esnasında ne yapacağını bilmemenin nedenlerinden biri de çok fazla şey yapman gerektiğini düşünmen.

Bu kez direk olarak oyuna dalmak yerine çocuğunu gözlemlemeyi denemeye ne dersin? Belki de oyuncakları çocuğuna gösterip, yönergeler vermek, konuşmak veya her şeyle nasıl oynayacağını anlamaya çalışmaktansa sadece ve sadece beklemeyi ve çocuğunu gözlemlemeyi denemelisin. 

Çocuğunun ihtiyacı olan senin oyunu devamlı yönetip ona yönergeler vermen değil.  

Neden mi? Bu şekilde oyunu yönetmek yerine oyunun katılımcısı olacak ve çocuğunun ilgisinin neyin üzerinde olduğunu çok daha iyi anlayacaksın.

Ayrıca da oyun oynamayı işinin ustasından, yani çocuğundan öğreneceksin.

Peki onu gözlemlemen çocuğunun dil gelişimini nasıl iyi yönde etkileyebilir?

Çocuklar ilgilendikleri şeylerle ilgili kelimeleri öğrenirler! 

Eğer çocuklar oyun konusunda o kadar iyilerse, belki de oyun oynamayı öğrenmek için ne yaptıklarına bakmak önemlidir. Çocuğunun nasıl oyun oynadığı yaşına göre değişecektir. 

Çocuğun ne yapıyor? Nesne ve oyuncakları nasıl kullanıyor. Onları tutup masaya mı vuruyor yoksa sana mı uzatıyor? Yoksa ağzına mı götürüyor? Seninle konuşup sana sorular mı soruyor? Yoksa kutuların kapağını açmak için senden garip sesler çıkararak yardım mı istiyor? Belki de çok daha uzun cümleler kurarak bunu yapıyordur. 

Çocuğunu en iyi şekilde büyütmek için zaten sürekli ve aktif bir biçimde çalışıyorsun. Bu kez bir adım geri at ve sadece gözlemle. Eylemlerini gözle, sesini dinle ve nesnelerle ne yaptığına ve seni nasıl oyuna dahil etmeye çalıştığına dikkat et. 

Bu şekilde küçük çocukların iletişimi başlatmaları için gereken o sessizlik anını yaratarak çocuğuna da seninle iletişim kurması için daha iyi bir fırsat vermiş olacaksın.  

Yavaş yavaş çocuğunun oyununa ve dünyasına katıl. Peki nasıl? Okumaya devam et. 

Dil Gelişimi ve Geç Konuşma Hakkında Konuşalım Facebook grubuna davetlisin!

Dil gelişimi, geç konuşma Facebook grubu

2. TAKLİDİN GÜCÜNÜ KULLAN

Eğer çocuğunu bir süredir gözlemliyorsan, bu harika. Şimdi sorduğunu duyar gibiyim ‘’Ama bunun çocuğumla oyun oynamakla ne ilgisi var, hiçbir şey yapmıyorum ki?!’’ 

Evet haklısın ve bir noktada senin de oyuna katılman gerek. 

Bu durumda ne yapacağını bilmeyen biri olarak yapman gereken çocuğunu taklit etmek. 

Onun eylemlerini, çıkardığı sesleri ya da söylemeye çalıştığı kelimeleri taklit et. Tabi ki çocuğunun yaşına göre bu yaptığın şeyler de değişecektir.

Çocuğunun aynası olarak onunla güzel bir oyun seansına başlayabilirsin.

Yetişkin ipucu: Eğer çocuğunu taklit ederken kendini komik hissediyorsan belki de daha da komik ve saçma şeyler yapmayı denemelisin. Bu hem seni hem de çocuğunu güldürecek ve söz veriyorum komik ve saçma şeyler yapmaya alışacaksın. Çocuğun için değer!

Çocuğunu taklit ederken, dil becerilerinin gelişimi için ne gibi önemli fırsatlar yaratmış olursun?

Sen çocuğunu taklit ettikçe çocuğun da seni taklit etmeyi öğrenir

Küçük çocuklar nasıl öğrenir? Taklit ederek.

Yeni becerileri öğrenmenin en önemli ön koşulu taklittir. Bu yüzden de bebeğin büyüdükçe sana benzer.

Sen bebeğini taklit ettikçe hem onun dünyasına girmiş olacak hem de onun seni taklit etmeyi öğrenmesini sağlayacaksın. Seni taklit etmeyi öğrenen çocuğun ise çok ama çok fazla öğrenme fırsatı yaratma şansın doğmuş olacak. 

Bazen çocuğunun seni taklit etmesi zaman olabilir. Bu durumda her zaman çocuğuna daha fazla ipucu vererek ya da elini tutup ona yapması gerekeni yaptırarak yardımcı olabilirsin.

Taklit etme becerisinin gelişmesi için önce abartılı ve büyük hareketlerden, ses taklitlerinden ve dikkat çekici hareketlerden başla.

Çocuğun seni taklit ettiğinde ise onu heyecanlı yüz ifadeleri, sesler ve gülücüklerle ödüllendirmeyi unutma.

Birbirinizi taklit etmek demek, sıra almak demektir

Dilini çıkar,

Çocuğun da dilini çıkarır.

Kafana elini götürür

Çocuğun da aynısını yapar.

Dudaklarını titret

Çocuğun da dudaklarını titretir ya da sadece sana güler.

Ve bu ikinizden biri durana kadar devam eder. Aynı iki yetişkin arasındaki bir sohbet gibi; birbirinizin yaptıklarını gözlemlemek, çıkardığınız sesleri dinlemek ve sıra alarak bunlara bir şekilde cevap vermek.

Sıra almak iletişimin temellerindendir. Bu gibi oyunlar her ne kadar çok basit olsa da bu becerinin gelişimi için önemleri yadsınamaz. 

Çocuğunu taklit etmen, onu önemsediğini gösterir

İlk bölümde bahsettiğim gibi, çocuğunu taklit etmek için öncelikle onu gözlemlemen gerekir. Bu da çocuğuna onu önemsediğini ve onun yaptıklarını dikkate aldığını gösterir. 

Taklit etmek çocuğuna onun iletişim girişimi ve ihtiyaçlarına da dikkatini verdiğini gösterecek ve bu çocuğunun güvende hissetmesi için çok önemlidir. Senin dikkatin olmadan, çocuğunun bu ihtiyaçlarının karşılanması mümkün değil. 

Çocuğunu yıkarken, banyo zamanı, ya da herhangi bir başka rutinini oyuna çevirebilir ve çocuğunun dil ve iletişim becerilerini geliştirmek için kullanabilirsin.

3. TEKRAR TEKRAR TEKRAR ETMEKTEN ÇEKİNME

Çocuklar tekrarı sever. Çocukların yeni şeyler öğrenmesi için tekrar gereklidir. 

Aslına bakarsanız bu bizim için de gereklidir. Yeni öğrenmeye çalıştığın bir dilde bir kelimeyi sadece bir kez duyduğunuzu ve hemen öğrendiğinizi düşün, sence bu mümkün mü? (Bazı insanlar çok iyi teknikler kullanarak bunu başarıyor tabi ki, sen de onlardan biriysen, bravo!)

Büyüdükçe sıkılganlaşırız.

Sürekli yenilik aramak, bir gün yaptığımızı ikinci gün yapmamak, anı yemeği yememek ve aynı kıyafetleri giymemek bir anda önem kazanır. 

Ama çocukluğunu hatırla. En sevdiğin filmi jaç kere izledin, en sevdiğin kitabı kaç kez okudun?

Şahsen ben Evde Tek Başına’yı 7 kez, Jurassic Park’ı 9 kez izlemişimdir. Şu anda bunu asla yapabilecemi zannetmiyorum.

Belkide oyun zamanıyla ilgili aklının karışık olmasının sebebi devamlı yeni şeyler arayışında olman. Sence bu gerekli mi? Bazen evet, ama çoğu zaman hayır!

Pek çok çocuk aynı şeylerle oynamayı, aynı kitabı defalarca dinlemeyi ve aynı kelimeleri tekrar tekrar duymayı aslında çok sever. 

Bu yüzden kendini tekrar etmekten çekinme. Tekrarı hem kendi hem de çocuğun için bolca kullan. Bu bazen CEEEE oyununu 25 kere art arda oynamak, bazen de 17 kez hapşırıyor taklidi yapıp kafanda dengelediğin topu yere düşürmek anlamına gelebilir.

Eğer çocuğunun dikkati hala sende ise, devam et. Bu tekrarları çocuğun için harika öğrenme fırsatlarına çevirmene az kaldı!

Tekrar etmek çocukların dil becerilerinin gelişmesi için çok önemlidir. Neden? Çünkü:

Tekrar, dil gelişimi için gereken en önemli prensiplerin başında gelir.

Çocuklar en çok duydukları şeyi öğrenirler. Bu kadar basit 🙂

Tekrar etmek çocuğunun aynı sözcüğü farklı bağlamlarda duymasını ve kullanmasını sağlar

Aynı kelimeyi pek çok kez tekrar etmek öncelikle çocuğunun onu pek çok kez duymasını, ağzının hareketlerini gözlemlemesini ve senin o kelimeyi nasıl, ne zaman ve nerede kullandığını anlamasını sağlar. 

Güzel olan ise, aynı kelimeyi sürekli tamamen aynı şekilde söylemene gerek olmaması. Çocukların kelime öğrenmesinin yollarından biri de aynı kelimenin farklı kullanımlarını duymalarıdır. 

Oyun oynarken bir kelimeyi nasıl kullandığını çok az değiştirerek bile bunu başarabilirsin.

Örneğin, eğer oyuncak arabalarla oynıyorsan ‘’vınnn vınnnn araba gidiyor’’ dedin. Bir dahakin sefere ‘’vınn vınn araba çok hızlı!’’ ve bi dahakine de ‘’vınnn ooo araba uçuyor’’ (evet, arabalar uçabilir) diyebilirsin.

Böylece çocuğun ‘’araba’’ kelimesini ve onun çıkardığı ‘’vın vın’’ sesini defalarca ve farklı şekillerde duymuş olacak. Bu gibi örnekler daha da çoğaltılabilir. Özellikle daha çok kelime söyleyen okul öncesi çocuklar için tabi ki daha da ieri seviye cümleler kurabilirsin.

Tekrar sayesinde rutinler yaratabilirsin

Çocuklar rutinlere bayılır! Aslında onların rutinlere ihtiyacı da vardır. 

Çocuğunla birlikte yaptığın en ama en kolay rutinleri düşün. 

‘CEEE’ oyunu bile bunlardan biridir. Gözlerini kapatıp açman ve aynı zamanda ‘’ceee’’ demen… Tam olarak da bunu kastediyorum. 

Rutinler tahmin edebilir olduklarından dolayı çocuklar için çok önemlidir. Çocuk bir sonraki adımda ne olacağını bildiğinde iletişime aktif olarak katılmak için de kendini daha güvende hisseder. Böylece bir sonraki adımın ne olacağını bilen çocuk bir şeyi senin yapmanı beklemektense kendisi de yapabilir. İlginç, değil mi?

Her şey bir rutin olabilir, her şey: Yemek saati, banyo saati, kıyafetleri değiştirmek ve dahası… Ayrıca çocuğunla her oyun oynadığında aynı şeyi devamlı tekrar ederek de küçük rutinler oluşturabilirsin. 

Örneğin eğer çocuğunla alkış yapıp ellerini havaya kaldırıyorsan bu da bir rutindir. Her elleri havaya kaldırdığında ”eller yukarı” ya da ”eller havaya” ya da ”eller hop” dediğini düşün. Bunu tekrar tekrar yaptığında çocuğun ne söyleyeceğinizi bilecek. Bir sonraki yaptığında ise ”eller…..” diyip beklersen belki de çocuğun artık ne söylemesi gerektiğini bildiğinden ”hop” ”yukarı” ya da ”haaaaya” diyecek. (‘Bekleme zamanıyla‘ ilgili daha çok ayrıntı aşağıda)

Banyo saatin sırasında suya çıp çıp çıp diye vurmak ve birbirinizin üstüne su sıçratmak, su sıçrattığınız vücut bölümlerinin ismini söylemek de harika bir rutindir. Böylece çocuğunuz hem eğlenecek hem de bir sonraki su sıçratma ve bunu hangi vücut bölümüyle yapacağınızla ilgili heyecanlanacak.

4. RUTİNLERİ KULLAN: DUR, BEKLE ve ÇOCUĞUNU KONUŞTUR

Beklemek çocuğunun iletişim kurmasını sağlamak için harika bir yoldur. Özellikle bazı rutinleri oluşturduktan sonra bunun ne kadar önemli ve güzel olabileceğiniz göreceksin.

Rutinle çok iyi demiştik ama peki rutinler bozulduğunda ne olur?

Bu seni ve çocuğunu bir anda uyandırır.

Belli bir rutin oluşturduğunda ve çocuğun bir sonraki adımda ne geleceğini bildiğinde her şey güzel ve yolunda gidiyor. 

Ama bir dahaki sefere ya durup beklersen?

Çocuğundan bir şey beklediğini belirtecek şekilde bekle. Bu şekilde beklemek kısa bir süre için çocuğunu hayal kırıklığına uğratabilir ama aynı zamanda onu harekete geçirir. ‘’Ne oluyor? Neden o beklediğim şey gelmedi? Tamam sanırım o beklediğim şeyi benim söylemem gerekiyor.’’ Biraz bekleyip sabırlı ol. Eğer çocuğun rutini tamamlayacak şeyi söylemezse tabi ki sonsuza kadar bekleyemezsin. Sadece cümleyi tamamlayıp bir şey olmamış gibi oynamaya devam et.

Sürekli yapmak, konuşmak, hareket etmek yerine yer yer bekleme taktiğini kullanmak arada oluşan sessizlik ve eylemsizlik ile çocuğunun aktif olarak etkileşime katılmasına da olanak tanır.

Kolay değil mi?

Her zaman dediğim gibi, bazen daha az şey yapman çocuğun için daha yararlı olabilir.  

ÖZETLEYECEK OLURSAK

Oyun zamanıyla ilgili endişelerin mi var? Çocuğunun dil ve iletişim becerilerini kolay oyunlarla ve basit bir şekilde geliştirmek mi istiyorsun? O zaman bunları dene:

  • Çocuğunu gözlemle
  • Çocuğunun eylemlerini taklit et 
  • Tekrar tekrar tekrar et
  • Rutinleri kullan ve bekle!

Evet sevgili anne ve babalar, şimdilik bütün söylemek istediklerim bunlar. Yakında bu konuyla ilgili çok daha fazla paylaşım bulacaksınız.

Yorumlarda bana bu konuyla ilgili gözlem ve deneyimlerinizi aktarmayı unutmayın. Bunları zaten uyguluyor muydunuz? En çok neyi ilginç buldunuz? Bu yöntemleri uyguladığınızda çocuğunuz yeni bir şey öğrendi mi? Umarım öyledir!

Bu yazıyı kolaylıkla sosyal medyada ve direk olarak arkadaşlarınızla paylaşabilirsiniz.

Sevgiler ve yakında burada görüşmek dileğiyle!

Okumaya devam et

Çocuğum Neden Yaşıtları Gibi Konuşamıyor? Dil ve Konuşma Bozukluklarının Sebepleri

Çocuğum 2 yaşını geçti ama hâlâ konuşmuyor. Ne yapmalıyım?

Çocuğunu Konuşturmak İstiyorsan Bunları Yapma!

Çocuklarda Ekran Süresi ve Dil Gelişimi. Teknolojiyi nasıl kullanmalı?

En Güzel Çocuk Şarkıları ve Şarkıların Dil Gelişimine Etkisi

Benden daha fazla öğrenmek için:

BICIR BICIR’ı Youtube, Facebook ve Instagram’da takip et

Ayrıca, BICIR BICIR Ailesi Facebook grubuna katılarak sorularını sor, deneyimlerini paylaş ve diğer meraklı anne babalara katıl.

BICIR BICIR ailesine katıl

bicirbicir instagram

Buket ile Bıcır bıcır YouTube

Oyunla dil ve iletişim becerileri nasıl gelişir.