Çocuğum otizmli mi yoksa bir geç konuşan mı? Otizmle dil gecikmesi çoğu zaman anne-babaların aklını karıştıran durumlar olabiliyor. Dil gecikmesi otizmin belirtilerinden olabileceği gibi, bu iki grubun arasında bazı önemli farklar var. 

Bu farkları öğrenmek demek, çocuğunuza ihtiyacı olan en iyi desteği ona en erken şekilde vermek demek.

O zaman, yazının devamını okuyun ve yazıdaki ücretsiz kaynakları da indirmeyi unutmayın.

otizm dil gecikmesi geç konuşma gecikmiş dil ve konuşma

Çocuklarının yaşından beklendiği gibi konuşmadığını fark eden pek çok ebeveynin ilk sorduğu sorulardan biri ‘’acaba çocuğum otizmli mi?’’ oluyor.

Gecikmiş dil ve konuşma ve otizm spektrum bozukluğu birbirinden oldukça farklı durumlar olmalarına rağmen tamamen ilgisiz değiller. 

Neden?

Çünkü dil gecikmesi, otizmin en önemli göstergelerinden biri olabilir.

Peki her konuşmayan çocuk otizmli mi? Tabii ki hayır. 

Otizm, işitme, bilişsel gerilik ya da başka bir özel durumu olmadığı halde dil ve konuşma gecikmesi olan çocukların sayısı da bir hayli fazla.

Peki aileler çocuklarındaki olası dil gecikmesini veya otizmin farkına nasıl varabilirler? 

Çocuğunuzun dil ve konuşma gecikmesi olup olmadığını anlamak için ilk olarak normal dil gelişiminin ve yaşına göre çocuğundan ne beklendiğini de bilmeniz gerekiyor.

Baktınız ki çocuğunuzun dil becerileri geride. Bunun pek çok farklı sebebi olabileceği gibi, bu bir otizm göstergesi de olabilir. 

Bu yazıda sadece geç konuşma / dil geriliği olan ve otizmli bir çocuğu ayırt etmemizi sağlayan etkileşime dair farklardan bahsedeceğim.

*ÖNEMLİ NOT: Bu yazıda verilen bilgiler eğitim amaçlıdır. Otizm spektrum bozukluğu tanısı ancak bir tıp doktoru tarafından konulur ve her otizmli çocuk birbirinden çok farklı özellikler gösterebilir. Burada okuyacağınız maddeler yalnızca ve yalnızca sizi durum hakkında genel olarak bilgilendirmek için yazılmıştır. 

otizm mi geç konuşma dil gecikmesi mi

OTİZM ve GECİKMİŞ DİL VE KONUŞMAYI NASIL AYIRT EDERİZ

 

Normal gelişen çocuklar daha ilk kelimelerini söylemeden önce pek çok önemli beceriye sahiptir. Bu becerilerin çoğu, çocuklar henüz konuşamasalar bile, onların etraflarıyla etkileşim kurmaları için gereklidir.

Sadece dil gecikmesi olan çocuklara baktığımızda bu becerilerin ‘’genelde’’ yerli yerinde olduğunda görürüz. Genelde dememin sebebi, geç konuşan bu çocukların da bunların bazılarında zaman zaman zorlanabileceğidir. 

Otizmde karşılaştığımız sorunların sadece dil ve konuşma değil, iletişim boyutunda da olduğunu anlamamız önemli. 

dil gelişimi 0-6 yaş

1. Ortak ilgi ve parmakla gösterme

Ortak ilgi, iki kişinin aynı anda bir nesne veya olayla ilgilenmesi. Bu beceri hem çocuklarda dil becerilerinin gelişmesinde hem de yetişkin-çocuk etkileşiminde çok büyük rol oynuyor. 

Bir yetişkinin çocuğa yoldan geçen bir köpeği işaret etmesi ve çocuğun oraya bakması ortak ilgidir. Bu ortak ilgiyi sadece yetişkin değil, çocuk da başlatır.

Parmakla gösterme de ortak ilginin bileşenlerinden biri.

Genel olarak 9-15 aylar arasında parmakla göstermenin başlamasını bekliyoruz.

Dil gecikmesi olan çocuklar çok konuşmasalar da hala bu ortak ilgiye sahiptirler. Belki sadece ‘’ıhhh ıhhh’’ diyerek size ilgilerini çeken obje, hayvan ve insanları gösterirler.

Bu çocuklar genelde uçan bir balon, sevdiği bir oyuncak ya da ilgisini çeken bir şeyi annesine göstererek ortak ilgiyi yakalar. 

Otizmlilerde ise ortak ilginin bu şekilde olmadığını görüyoruz. Otizmli bi çocuk, bir yetişkinin gösterdiği bir yere bakmayabileceği gibi kendileri de ilgisini çeken bir şeyi anne-babalarına göstermezler. İstedikleri bir şeyi parmakla göstermek yerine farklı şekillerde anne-babalarına belirtebilirler (elinden tutup oraya götürmek gibi).

Dil gelişimi ve geç konuşma hakkında konuşalım Facebook grubu

2. İşaretler ve hareketler

Sadece dil gecikmesi olan bir çocuk konuşamasa da büyük oranda istek, ihtiyaç ve meraklarını size hareketlerle anlamaya çalışır. 

Çocukların bu işaretleri üretebilmesi kadar, başkalarının işaretlerini anlamaları da önemlidir. 

Ell sallayarak bay bay demek, parmakla bir şeyi göstermek, ‘’beni kucağına al’’ diye kollarını kaldırmak, sevindiğinde alkışlamak gibi davranışları da yine geç konuşan çocuklarda sık sık görebiliriz. 

Bütün bu işaretler karşı tarafa bir mesaj iletir. Dil gecikmesi olan çocuklar bazen bu işaretleri çok yerinde kullanarak önemli mesajları karşılarındakine iletirler (her zaman işe yaramasa da).

Otizmli bir çocuk için ise, tıpkı parmakla göstermek gibi diğer işaretlerin ve hareketlerin, yani sözel olmayan iletişim biçimlerinin kullanılması da çok daha zordur. 

geç konuşan eğitimi

3. Oyun becerileri

Oyunun çocukların sosyal, bilişsel ve dil gelişimindeki yeri tartışılamaz.

Ayrıca, çocukların oyun oynamasıyla dil gelişimleri de bazı paralellikler gösterir. 

18 ay öncesinde çocukların bildikleri nesneleri işlevleri doğrultusunda kullanmaya başladıklarını görürüz. Örneğin, bir arabayı sürerler, oyuncak telefonla konuşurlar ya da oyuncak bardakla su içer gibi yaparlar. Bu davranışlar yetişlinlerin gözlemlenmesi ve taklit edilmesiyle gelişir.

18-24 ay arasında çocuklar bir nesnenin başka bir nesne yerine geçebileceğini anlarlar. Bu dönemde bir ayakkabı kutusu araba, bir su şişesi ise telefon yerine kullanılabilir. Bunun dışında oyuncak bebeklerin saçını tarama, oyuncak hayvanları besleme gibi de oyun davranışları ortaya çıkar. 

Sadece dil gecikmesi olan bir çocuğun genel olarak oyun oynama becerilerinin yerli yerinde olduğunu görürüz. (Yine genel olarak diyorum çünkü bazen bu beceriler de biraz geriden gelebilir.)

Fakat otizmli bir çocuğun oyun oynamasının daha farklı olduğunu görüyoruz. Arabayı sürmek yerine tekerlerini çevirmek ya da arabaları yan yana dikkatlice dizmek gibi alışılmışın dışında oyun davranışları sergileyebilirler.

Onun dışında otizmli bir çocuk aynı objeyle takıntılı bir şekilde oynamayı seçebilir. Oyuna başkalarının katılımı da otizmli bir çocuk için hiç önemli gibi olmayabilir.

Otizm mi dil gecikmesi geç konuşma mı

4. Taklit becerisi

Miniklerin daha konuşmazken bile 6-11 aylar arasında diğerlerden duydukları sesleri ve gördükleri hareketleri taklit etmelerini bekliyoruz.

Dil gecikmesi olan bir çocuk kelimeleri yaşına uygun derecede üretmese de yetişkinlerin hareket ve mimiklerini taklit etmekte zorlanmazlar.

Otizmli çocuklarda ise taklit becerisi diğer çocuklarda gördüğümüz gibi değildir.

Bir hipoteze göre otizmli çocukların ayna nöronları gerektiği gibi çalışmaz. (Ayna nöronlar, karşıdaki kişiyi taklit ederek onunla bi bağ kurmamızı da sağlar.)

Bağlam dışında olan taklit, başkalarından duydukları şeyleri başka bir yer ve zamanda aynen tekrar etmelerine yol açabilir. 

Çocuğum Doğal Yöntemlerle Öğreniyor

5. İsmine cevap verme

Bir çocuğun 10-12 ay civarında ismi çağrıldığında o yöne bakmasını ve sesin geldiği yeri aramasını bekleriz. 

Sadece geç konuşma ya da dil gecikmesi olan bir çocuk ise genel olarak sosyal olup, etrafında olan bitenle daha ilgilidir. 

Otizmli bir çocuğun ise genel olarak böyle bir motivasyonunun olmadığını görürüz. 

Sadece ismine bakmamak değil, odaya yabancı biri girdiğinde onunla hiç ilgilenmemek ya da etrafında olan bitene ilgi duymamak da otizmlilerde gözlemlenen davranışlardır.

Şunu da belirtmekte fayda var ki ismine cevap vermeme ve etrafa olanlara ilgi duymama işitme ile ilgili bir durumun da habercisi olabilir. 

Ayrıca, kendini bir akiviteye fazlasıyla kaptıran çocuklar da bazen etrafında olanlarla ilgilenmeyebilir, isimleri çağrıldığında cevap vermeyebilirler. 

geç konuşan eğitimi

6. Göz kontağı

Bebişler daha 3 aylıkken bile anne-babalarıyla göz kontağı kurmaya bağlarlar. 

Bu miniklerin yüzlere bakmayı diğer nesnelere bakmaya tercih ettiklerini de biliyoruz. 

Yüzler bebekler  için gitgide daha önemli olur ve onlar da annelerinin yüzüne bakıp gülücükler saçarlar.

Geç konuşan çocuklarda göz kontağı ile ilgili bir şüpheyle karşılaşılmazken otizmli çocuklarda göz kontağının azaldığı görülür. 

Otizmli çocuklarda durum illaki göz kontağının yokluğu olmayabilir. Otizm spektrumundakiler göz kontağı kursalar da bunu yapmaları ve yapmamaları için gereken sosyal ipuçlarını tam olarak kavrayamazlar. 

7. Anlama (alıcı dil) becerileri

Geç konuşan çocukların genelde anlama düzeyleri oldukça iyidir.

Bu demek değildir ki her şeyi çok çok iyi anlarlar ve yalnızca ifade edici dilleri geridedir. 

Ama yine de aradaki farka baktığımız anlama becerilerinin konuşma becerilerinden çok daha ilerde olduğunu görüyoruz. 

Otizmli çocukların ise anlama ve ifade etme becerileri arasındaki fark tam olarak buna benzemez.

Otizmlilerin anlama becerileri oldukça düşük düzeyde olabilir. 

Bunun yanında bazen anladıklarından daha çok konuşurlar. Ama bu konuşma, iletişim amacıyla değil daha çok duyduklarını tekrar etme (ekolali) şeklinde olabilir. 

Ekolali, bir şeyi hemen duyduktan sonra ya da duyduktan bir süre sonra aynen tekrar etmek demektir. Otizmlilerde ekolali,  iletişim amacı taşıyabileceği gibi bazen de sadece kendini rahatlatma amacı taşıyabilir. 

Dil becerileri yeni yeni gelişen 1-2 yaşındaki minikler de duyduklarını bol bol tekrar ederek öğrenseler de bu davranışın 3 yaşında çok daha az olmasını ve bağımsız olarak kurulan cümlelerin çok daha fazla olmasını bekliyoruz. 

geç konuşan çocuk

ÖZETLEYECEK OLURSAK

Geç konuşma/dil geriliği otizmli çocuklarda sıkça karşılaştığımız bir durum olmasına rağmen sadece geç konuşan kategorisinde olan çocukların ile otizmli çocukların arasında belli başlı farklılıklar vardır.

Burada yazan bütün farklılıklar tek bir çocukta ya da bütün çocuklarda görülecek diye bir şey yok.

Her otizmli çocuk birbirinden çok farklı özelliklere sahip olmakla birlikte, bütün otizmli çocuklar burada bahsedilenlerin hepsine uymayabilir. 

Dil gecikmesi olan ve otizmli çocuklar arasında gördüğümüz başlıca farklılıklar şunlardır:

  • Ortak ilgi 
  • İşaretleri ve hareketleri kullanma
  • Taklit becerileri
  • Oyun becerileri
  • Göz kontağı
  • Etrafına ilgi duyma ve ismine bakma
  • Anlama (alıcı dil) becerileri ve ekolali

Umarım bu yazı size yardımcı olmuştur. Eğer çocuğunuzda bu saydığımız durumlardan bir ya da birkaçını fark ettiyseniz bir doktordan değerlendirme almanız çok önemli. 

Benden daha fazla öğrenmek için:

 

Okumaya devam et!

geç konuşma hakkında her şey. çocuğun geç konuşan mı?
Çocuğum Neden Yaşıtları Gibi Konuşamıyor
çocuğumun dil gelişimi normal mi
konuşma için gereken 11 beceri

Her yerde takip et, daha çok öğren!

Buket ile Bıcır bıcır YouTube
bicirbicir instagram
Facebook

 Facebook'ta bize katıl!

BICIR BICIR ailesine katıl
Dil gelişimi ve geç konuşma hakkında konuşalım Facebook grubu
Çok Dilli Çocuk Yetiştirmekle İlgili Her şey Facebook grubu