Çocuklarda ekran kullanımı, yani televizyon, tablet ve telefonun dil gelişimi üzerine etkilerini biliyor musunuz? Peki sizce ekran çocukların kesinlikle kaçınması gereken bir şey mi? Ya çocuğunuz ekrana bağımlıysa, bu konuda ne yapabilirsiniz? Biz çocuklarda ekran kullanımı dil gelişimi için daha yararlı bir aktiviteye çevirebilir miyiz? Hepsinin cevabı ve çocuğunuzun dil gelişimini takip edebilmeniz için hazırladığım ÜCRETSİZ REHBER bu yazıda! 

Tablet, TV ve telefon dil gelişimi için zararlı mı? Çocuklarda ekran kullanımı ve geç konuşma

Televizyon izleme gecikmiş konuşmaya neden olur mu?

Televizyonla dil öğrenilir mi?

Çift dilli çocuğumun dil becerilerini televizyonla geliştirebilir miyim?

Tabletle oynamak ne işe yarar? Çocuğum nelerle oynasın. İlla oynamak istiyorsa ne yapalım?

Pek çok anne-baba bu soruların cevabını arıyor. Biz uzmanlar her ne kadar ekrandan kaçının desek de haydi gerçeklerle yüzleşelim. Çocuklar artık teknolojiyle iç içe büyüyorlar ve doğduklarından itibaren telefon, tablet, bilgisayar, televizyon hep yanı başlarında.

İZLE: Çocukların EKRAN kullanımı ve DİL GELİŞİMİ hakkında her şey. Dil terapistinden tavsiyeler.

ÇOCUKLARDA EKRAN KULLANIMI GEÇ KONUŞMAYA YOL AÇAR MI? Televizyon, tablet ve telefonun etkileri

 

Ekran süresi, televizyon, cep telefonu ve tablet kullanımı yoluyla çocuğun ekrana maruz kaldığı bütün anlardır. Yapılan bazı çalışmalar çocuklarda ekran kullanımı ve süresinin çocukların beyin ve dil gelişimini ve hatta uyku, duygusal ve sosyal zekalarını da olumsuz etkilediğini gösteriyor. Hadi bu çalışmalardan bizimle ilgili olanlarını  inceleyelim.

Yapılan bir çalışma göstermiş ki 1 yaşından küçük olup günde 2 saat ve daha fazla televizyon izleyen çocukların diğer çocuklara göre dil gelişiminde gerilik olma oranı 6 kat fazla. 

Kanada’da yapılan bir araştırmada 894 çocuğa bakmışlar ve bu çocukların bi bölümünün 18 aylıkken günde ortalama 28 dakikayı bir tablet ya da cep telefonuna bakarak geçirdikleri görülmüş. Bu çocukların bir de dil gelişimine baktıklarında ekranla geçirdikleri her 30 dakikaya karşılık konuşma gelişimlerinin geri olma oranın %49 olduğu farkedilmiş.

Bu son anlatacağım araştırmada da 2 yaş altı çocukların maruz kaldığı ekran süresinin kelime dağarcığıyla olan ilişkisine bakmış. Görmüşler ki bu çocuklar ekranın önünde geçirdikleri her ekstra saat için diğer çocuklara oranla daha az kelime öğrenmişler. Her bir saat ekrana karşılık yaklaşık altı-sekiz daha az kelime bildikleri görülmüş.

Bu belki ilk etapta size çok fazla bir fark gibi gelmiyor olabilir. Fakat küçük bir çocuğun kelime öğrenme hızına ve bu yaştaki dil gelişiminin ne kadar önemli olduğunu ve altı-sekiz kelimenin sadece 1 saat için olduğunu düşünürseniz, her gün ekrana maruz kalan bir çocuğun ne kadar geride kalabileceğini anlayabilirsiniz. 

Çocukluk döneminde ekrana maruz kalmak sadece dil gelişimini değil, anlaşılan çocukların beyin yapılarını da etkiliyor. 

Günde iki saatten fazla ekran süresi olan çocukların düşünme ve dil testlerinde diğer çocuklara göre daha düşük performans göstermişler.

ÇOCUKLARDA EKRAN KULLANIMI ve EKRANA MARUZ KALMAK DİL GELİŞİMİNİ NEDEN OLUMSUZ ETKİLER?

 

Belirtmekte fayda var, çocuğunuzda geç konuşma ya da herhangi bir dil bozukluğu varsa, bunun tek sebebi ekran süresi demek değil.

Pek çok çocuk ekrana maruz kaldığı halde normal dil gelişimi gösterebildiği gibi dil gecikmesi olan çocukların da sorunu illa ki televizyona bakmaktan kaynaklanmıyor.

Fakat eğer çocuğunuzun dil ve konuşma becerileri yaşının gerisindeyse, daha çok ekran süresinin bu durumu daha da iyiye götürmeyeceği kesin!  

Peki televizyon, tablet ve cep telefonu kullanımı, yani ekran süresi neden dil gelişimini olumsuz yönde etkiliyor?

 

1. Çocuğunuz ekran karşısında etkileşim halinde değil, edilgendir

Televizyon izlemek pasif bir aktivite. Çocuklar dili ve iletişimi etkileşim yoluyla öğrenir. Sadece oturup dinleyerek değil. 

Bu, çocuğunun ikinci ya da diğer dillerini geliştirmek isteyenler için de geçerli. Çocukları televizyon karşısına koyarak belki bir kulak dolgunluğu sağlayabilirsiniz ama erken yaşlarda olay bundan ileri geçmeyecektir. 

Çocukların dil öğrenmesi ve iletişim becerilerini geliştirmeleri için etkileşim halinde olmaları gerek.

2. Ekran başında geçen her dakika çocuğunuz için o kadar daha az etkileşim fırsatı demektir

Çocuğunuzun ekran başında pasif olduğunu söylemiştik. O da yetmiyormuş gibi bu süreç, çocuğunuzun aktif olarak sizinle ve çevresiyle katılabileceği etkileşimden de çalacaktır. 

O sırada neler neler yapabilecekken, çocuğun sadece renkli ve sesli bir ekrana bakarak vakit geçirmesi, öğrenebileceği diğer önemli şeylerden onu mahrum eder. 

Onun yerine çocuğunuzla birebir etkileşime geçmek çok ama çok daha faydalı ve güzel olacaktır. 

 

3. Televizyonda olan biten çocuğunuz için çok yoğun uyaranlardır ve bu çocuğun diğer uyaranlara odaklanmasını zorlaştırır

Bir kere sizin evde televizyonunuzun açık olması bile çocuğunuzun dil gelişimin olumsuz etkiler. Neden mi?  

Küçük çocukların dil gelişiminin çok hızlı olduğu ama dikkatlerinin bir o kadar kısıtlı olduğu yaşlarda, maruz kaldıkları gürültü ve arka plan sesi nedeniyle konuşma ve etkileşimden gerektiği kadar faydalanamazlar. 

Miniklerin dikkat süresi çok kısadır ve onlar dikkatlerini ayrıştırmada biz yetişkinler kadar iyi değillerdir.

Dolayısıyla televizyonun gürültüsüyle sizin konuşmanız aynı anda olduğunda sizden gelen o dil uyaranını çok iyi ayırt edemeyeceklerdir.

Yani sadece çocukların değil, sizinde ekranla geçirdiğiniz süre önemli! Bunun sebebi ise hem oluşan arka plan gürültüsü hem de çocuğunuzla katılabileceğiniz birebir etkileşim fırsatları.

Ama çocuğunuz ekranı ne kadar seviyor olursa olsun, bu zamanı dil gelişimi için olumlu bir şeyler yaparak geçirmeye ne dersiniz?

okul öncesi dil ve konuşma gelişimi 0-6 yaş

Çocuğum cep telefonuna, tablete, televizyona yani kısaca ekrana bağımlı! Ne yapabilirim? 

Çocuğunuz ekrana bağımlı ve bazen onu sakinleştirmenin tek yolu ekran mı?

Tabi ki çocuğunuzun bir anda bu bağımlılığını bırakmak istemesi oldukça zorlayıcı olur. 

 

Küçük çocuklar için: 

  • Küçük çocukların dikkat süresi kısa olduğu gibi her şeyi çabuk unuturlar. Televizyona/tablete bakmak istediklerini bile. Öncelikle sakin olun ve çocuğunuzun ilgisini başka bir şeye çekmeye çalışın.

  • Bir yerde çocuğunuzla beklerken onu ekranla baş başa bırakmak yerine, ona etrafınızda olan biteni anlatın, sorular sorun, ve etrafınızda gördükleriniz üzerinden hikayeler yaratın. Kelimeler her yerde! Yaratıcı olun.

  • Yanınızda tablet yerine çocuğunuzun sevdiği oyuncak ve kitapları taşıyın. Çocuğunuz ihtiyaç duyduğunda onu ekranla oyalamak işinizi bir dahaki sefere hep daha da zorlaştıracak, çocuğunuzun ekrandan başka bir şeyle doymamasına sebep olacaktır. Onun yerine çocuğunuzu daha basit ve onu aktif tutacak ya da onu geliştirecek şeylerle ilgilenmeye yönlendirin. 

 

Çocuğunuz daha büyükse: 

  • İlk olarak onunla endişeleriniz paylaşıp çalışmaların ekran süresinin beyin üzerine etkilerinden bahsedebilirsiniz. 

  • Ekran saatini belli saatler arasında kısıtlayın. Bu süreci yavaş yavaş hedeflediğiniz süreye indirene kadar azaltın. 

  • Ekran süresi yerine çocuğunuzun dışarda ve evde farklı aktiviteler yapmasını sağlayın. Onun ilgisini çeken hobiler neler olabilir? Ekranın başında geçirdiği zamanı neyle değerlendirebilir? 

  • Birlikte yemek yiyin, konuşun, sohbet edin, hikayeler yazın ve aktiviteler yapın. Ona ekran yerine aile ve arkadaşlarıyla canlı olarak etkileşime geçmenin keyfini ve güzelliklerini farkettirin. 
Toddle/child looking at a screen in the dark

Fotoğraflayan: Ludovic Toinel

TELEVİZYON, TABLET, TELEFON İLE DİL GELİŞİMİNİ NASIL DESTEKLEYEBİLİRİZ? 

Peki ya bütün bunlar öcü mü? Yani ekran süresi yüzde yüz kaçınılması gereken bir şey mi? Sizce günümüzde bu mümkün mü? Tabii ki hayır.

Ayrıca televizyon da öcü değil, aksine çocukların dil gelişimi ve kelime dağarcıkları için çok güzel bir şekilde kullanlabilir. 

Televizyon, tablet ve ekran süresini çocuğun yararına kullanalım. Bu hala demek değildir ki 2 yaşından önce çocuklara televizyon ve tabletten bir şeyler izletin.

Ekran süresiyle ilgili öneriler şu şekildedir:

  • 2 yaşından önce → Hiç
  • 2-5 yaş arasında → Kısıtlı, yani bir saatin altında

Peki 2-5 yaş arasındaki çocuğunuzun ekran saatini nasıl en iyi şekilde değerlendirir ve bu zaman çocuğunuzun dil becerilerini geliştirmek için kullanabilirsiniz? 

Birinci kural: Çocuğu aktif tutmak ve onunla etkileşim halinde olmak.

Dil gelişimi etkileşimle olur. Çalışmalar gösteriyor ki bir yetişkinle etkileşim halinde olmak çocukların ekran önünde geçirdikleri zamanı becerilerini geliştirmek için kullanılabilirler. 

İkinci kural ise tabii ki seçtiğinizin program ve oyunların yaşa uygun ve bazı eğitimsel olması. Araştırmalara göre bu tarz programların çocukların dil ve okuma-yazma becerilerini iyi derecede etkilediği görülüyor. 

Yetişkinle etkileşimin çocuğun yaşına uygun güzel programlarla birlikte kullanılması harika olabilir. Yani, ekranla geçirilen zaman bir yetişkinin etkileşime girmesi aracılığıyla dil gelişimine yardımcı oluyor. 

Çocuğunuzu sadece ekranın karşısına oturtup ondan birinci ya da ikinci dilini geliştirmesini beklemeyin. Ama çocuklarda ekran kullanımı hep kötü bir şey olmak zorunda da değil. Ekran kullanımını nasıl fırsata çevirebiliriz? Şimdi onlara bakalım.

 

1. Olan biten hakkında konuşun ve sorular sorun

Ekranda ne olup bitiyor? Çocuğunuzun dil seviyesine uygun şekilde, anahtar kelimeleri bol bol tekrar ederek, açık ve net bir şekilde konuşun.

Çocuğunuza olaylarla karakterlerle ilgili sorular sorun. Çocuğunuz cevaplayamasa bile siz cevaplayın. Ayrıca, çocuğunuz daha konuşmuyorsa ya da yeni konuşmaya başladıysa onu devamlı sorulara boğmak yerine, bol bol yorum yapın ve arada bir soru sorun. Amacınız, çocuğu test edip sıkmak değil, aktif kalmasını sağlamak ve onunla etkileşimde olmak.

  • Daha küçük çocuklar için daha çok her şeyin ismini söylemek ve olayları tanımlamak iyi olacaktır.

Ne oldu? Orda ne var? Orada ne oluyor? O kimin? Oradaki araba ne renk? Sence bu köpek üzgün mü?

  • Daha büyük çocuklar için ise neden sonuç ilişkileri, amaçlar, duygular ve düşünceler hakkında konuşulabilir. 

O adam neden öyle yaptı? Çocuk neden mutlu olmuş? Sence çocuk köpekten neden korkuyor? 

 

2. İzlediğiniz şeyin ana fikrini kendi yolunuzla özetleyin

Eğer bir çizgi film izliyorsanız çizgi filmin ana fikrini düşünün ve onu özetleyin. 

‘’Sence o çocuk bisikleti kırılınca neden üzüldü? ”Çünkü o bisikletine binmeyi çok seviyordu, bisikletiyle heryere gidiyordu, ama arkadaşı bisikletini kırdı. O da artık hep yürümek zorunda. Yürüdüğü için de çok yoruluyor.”

Bu özeti nasıl ve ne derece ayrıntılı yapacağınız, çocuğunuzun dil becerilerine de bağlı. 

 

3. Karakterler yerine sesli düşünün

Sesli düşünün, olan biteni, karakterlerin ne düşünüyor olabileceğini ve çocuğunuzun o şeyi izlerken ne düşündüğünden bahsedin.

Bu şekilde çocuğunuzun karakterlerin niyet, duygu ve düşüncelerini de anlamasını sağlayacaksınız. 

Toddler playing with a tablet

Fotoğraflayan: Kelly Sikkema

 

4. Gerçek hayattan örnek verin.

‘’Bak küçük kız çilek yiyor. Ben de çileği çok severim. Ayıcık kocaman, aynı senin ayın gibi.’’

‘’Çocuk oyun oynamadığı için çok üzüldü. Tıpkı senin geçen gün arkadaşın gittiğinde üzüldüğün gibi.’’

 

5. Oyunlarınızla canlandırın. 

Oyunda ya da çizgi filmde gördüğünüz bir olayı çocuğunuzun oyuncaklarıyla da oynayıp canlandırın.

Mesela eğer arabalarla ilgili bir şey izlediyseniz sonra siz de evde araçlarınızı alıp orada olanları tekrar edin. 

Ya da gördüğünüz rutinlere dayalı sahnelerden de kendi rutinlerinizde tekrar bahsedin.

Örneğin yemek vakti geldiğinde ‘’haydi biz de Calio’nun yaptığı gibi masayı kuralım’’ diyerek bazı sahneleri kendi rutinlerinizde canlandırarak çocuğunuza hatırlatıp bir bağlantı kurabilir ve orada olan bitenden tekrar bahsedebilirsiniz. 

Özetleyecek olursak:

‘’Televizyon, tablet, cep telefonu ile geçen ekran süresini çocuğumun dil gelişimi için nasıl kullanırım?’’

Ya da

‘’Televizyon, tablet, cep telefonu ve ekran ile dil öğrenilir mi?’’ sorularının cevabı, 2 yaşından sonra evet, ama uygun programların bir yetişkin eşliğinde izlenmesi ve yetişkinin şunları yapması ile:

 

  • Ekranda olan biten hakkında konuşup yorum yapmak ve çocuğa da sorular sormak
  • Olayın ana fikrini özetlemek
  • Karakterler adın sesli düşünüp, onların duygu, düşünce ve motivasyonlarından bahsetmek
  • Gerçek hayattan örnekler vermek 
  • Ekranda görülen bir şeyi daha sonra oyunlarınızda ve rutinlerinizde tekrarlamak

Şimdilik bu kadar.

Peki ya sizin çocuğunuzun ekranla ilişkisi nasıl?

Çocuğunuzun ekranla olan ilişkisini kontrol altında tutuyor musunuz, bu ilişkisi çocuğunuzun gelişimi için kullanıyor musunuz?

Eklemek istediğiniz ne var?

Yorumlarda bekliyorum.

Okumaya devam et!

2 yaş çocuğum konuşmuyor
çocuğumun dil becerilerini oyunla nasıl geliştiririm
Çocuğunu konuşturmak için yapmaman gerekenler
Çocuklarla maskeli iletişim nasıl olmalı

Eğitimleri incele

Online olarak ulaşabileceğin bu eğitimleri kendi hızında ve zamanında tamamlayabilirsin.

(Eğitimlerle ilgili detaylı bilgi ve kayıt için resimlerin üzerine tıklayın.)

Çocuğunuz henüz çok konuşmuyorsa...

geç konuşan

Çok dilli çocuk yetiştiriyorsanız. (0-4 yaş)

çok dilli, çift dilli, iki dil konuşan çocuk

Sosyal medyada takip et

Buket ile Bıcır bıcır YouTube
bicirbicir instagram
Facebook